Prezident İlham Əliyev: “Hazırda Azərbaycanın energetika sahəsində ixrac potensialı 2 giqavata bərabərdir və bu göstərici yaxın illərdə artacaq”
Azərbaycan Respublikası ilə Serbiya Respublikası arasında diplomatik münasibətlər qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanır. İki ölkə arasında əlaqələr müstəqillik dövründə formalaşaraq, zamanla strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlmişdir. Hər iki dövlət beynəlxalq münasibətlərdə suverenlik, ərazi bütövlüyü və daxili işlərə qarışmamaq prinsiplərini əsas götürür. Bu ortaq mövqe siyasi dialoqun möhkəm təməlini təşkil edir və ikitərəfli münasibətlərin davamlı inkişafına şərait yaradır.
Azərbaycanın yerləşdiyi geostrateji mövqe onu Şərq ilə Qərb arasında mühüm nəqliyyat qovşağına çevirir. Serbiya isə Cənub-Şərqi Avropada tranzit və logistika baxımından əhəmiyyətli mövqeyə malikdir. Nəqliyyat dəhlizləri və logistika layihələri sahəsində əməkdaşlıq regional iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirə və ticarət əlaqələrini daha da inkişaf etdirə bilər. Bu istiqamətdə birgə təşəbbüslər iki ölkənin strateji rolunu artırır. İkitərəfli münasibətlər yalnız siyasi və iqtisadi sahələrlə məhdudlaşmır. Humanitar və mədəni əməkdaşlıq da əlaqələrin vacib tərkib hissəsidir. Təhsil, mədəniyyət, turizm və idman sahələrində qarşılıqlı proqramlar xalqlar arasında yaxınlaşmanı gücləndirir. Mədəni tədbirlər və qarşılıqlı səfərlər ictimai diplomatiyanın inkişafına töhfə verir və münasibətlərin sosial bazasını möhkəmləndirir.
Azərbaycan və Serbiya arasında münasibətlər qarşılıqlı etimada və ortaq maraqlara əsaslanır. Strateji tərəfdaşlıq modeli siyasi sabitlik, iqtisadi inkişaf və regional əməkdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır. Gələcəkdə birgə investisiya layihələrinin artırılması, enerji və nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, həmçinin beynəlxalq platformalarda koordinasiyanın davam etdirilməsi ikitərəfli münasibətlərin daha da güclənməsinə xidmət edəcək.
2026-cı il fevralın 15-də Prezident İlham Əliyevin Serbiya Respublikasına səfəri çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycan–Serbiya münasibətlərində energetika sahəsinin strateji əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxardı. Prezidentin bəyanatı göstərdi ki, iki ölkə arasında enerji əməkdaşlığı artıq sadəcə təchizat səviyyəsində deyil, çoxşaxəli və uzunmüddətli tərəfdaşlıq formatında inkişaf edir. Azərbaycan bir müddət əvvəl Serbiyaya təbii qaz ixracına başlayıb. Bu addım Serbiyanın enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Səfər zamanı tərəflər qaz ixracının həcminin artırılması barədə razılığa gəldilər ki, bu da əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində konkret və praktik addımdır. Serbiya ixrac edilən Azərbaycan qazını elektrik enerjisinə çevirərək həm daxili bazarın tələbatını ödəmək, həm də gələcəkdə ixrac imkanlarını artırmaq niyyətindədir. Bu model enerji zəncirinin daha səmərəli qurulmasına və əlavə iqtisadi dəyərin yaradılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, qazdan istifadə etməklə daha təmiz elektrik enerjisinin əldə olunması ekoloji baxımdan da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, hazırda Azərbaycanın energetika sahəsində ixrac potensialı 2 giqavata bərabərdir və bu göstərici yaxın illərdə artacaq. Azərbaycan yalnız ənənəvi enerji resursları ilə deyil, eyni zamanda bərpaolunan enerji sahəsində həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələrlə də öz ixrac imkanlarını genişləndirir. Ölkədə günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi sürətlə davam edir. 2032-ci ilə qədər əlavə 8 giqavat enerji gücünün əldə olunması planlaşdırılır. Bu, Azərbaycanın enerji balansında əhəmiyyətli dönüş yaradacaq və ixrac yönümlü strategiyanı daha da gücləndirəcək. Əldə olunacaq əlavə gücün böyük hissəsinin ixraca yönəldilməsi Azərbaycanın regional və qlobal enerji bazarındakı rolunu daha da artıracaq.
Energetika əməkdaşlığının mühüm istiqamətlərindən biri də bərpaolunan enerji sahəsində birgə fəaliyyət imkanlarıdır. Azərbaycan bu sahədə geniş təcrübə və investisiya potensialına malikdir. Serbiya isə Avropa məkanında yerləşməsi və enerji bazarına inteqrasiya imkanları ilə cəlbedici tərəfdaşdır. Bu əməkdaşlıq çərçivəsində texnologiya mübadiləsi, birgə investisiya layihələri və enerji infrastrukturu sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət perspektivləri mövcuddur. Yaşıl enerji sahəsində tərəfdaşlıq iki ölkənin enerji təhlükəsizliyini gücləndirməklə yanaşı, Avropa bazarına çıxışı da asanlaşdıra bilər.
Artan ixrac potensialı yeni və daha genişhəcmli transmissiya imkanlarının yaradılmasını zəruri edir. Elektrik enerjisinin və qazın Avropa bazarlarına təhlükəsiz və fasiləsiz çatdırılması üçün müasir infrastruktur layihələri əsas prioritetlərdən biridir. Azərbaycanın əsas ixrac istiqamətinin Avropa məkanı olması bu məsələyə xüsusi strateji məzmun verir. Yeni enerji güclərinin formalaşması ilə paralel olaraq, ötürücü xətlərin və regional enerji dəhlizlərinin genişləndirilməsi vacib olacaq. Bu, həm Azərbaycan, həm də tərəfdaş ölkələr üçün uzunmüddətli sabitlik və iqtisadi gəlir təmin edə bilər.
Prezident İlham Əliyevin Serbiyaya səfəri zamanı energetika sahəsində səsləndirilən bəyanatlar iki ölkə arasında əməkdaşlığın strateji xarakter daşıdığını göstərir. Qaz ixracının artırılması, elektrik enerjisi istehsalında əməkdaşlıq, bərpaolunan enerji layihələri və yeni transmissiya imkanlarının yaradılması Azərbaycan–Serbiya tərəfdaşlığını keyfiyyətcə yeni mərhələyə çıxarır. 2032-ci ilə qədər planlaşdırılan əlavə 8 giqavat enerji gücü Azərbaycanın qlobal enerji bazarındakı mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək. Bu isə həm Serbiya, həm də Avropa məkanı üçün yeni imkanlar açacaq və qarşılıqlı faydalı, uzunmüddətli enerji əməkdaşlığının əsasını təşkil edəcək.
Azərbaycan və Serbiya arasında münasibətlərin yeni mərhələsi göstərir ki, tərəflər qlobal və regional çağırışlar fonunda bir-birinə etibarlı tərəfdaş kimi yanaşır. Açıq-aydın planların mövcudluğu isə əməkdaşlığın davamlı və məqsədyönlü xarakter daşıdığını sübut edir. Siyasi həmrəylik, iqtisadi inteqrasiya, energetika və nəqliyyat sahələrində genişlənən tərəfdaşlıq Azərbaycan–Serbiya münasibətlərini daha yüksək səviyyəyə qaldırır. Bu əməkdaşlıq modeli qarşılıqlı hörmətə, suverenliyə dəstəyə və praqmatik maraqlara əsaslanır. Məhz bu prinsiplər isə iki ölkə arasında uzunmüddətli və dayanıqlı tərəfdaşlığın əsas təminatıdır.
Zenfira Nurullayeva
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət Məktəbinin
xor ixtisası üzrə müəllimi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi