Aqrar sığortanın əhəmiyyəti
Kənd təsərrüfatı istehsalı təbiət hadisələrindən ən çox asılı olan iqtisadi fəaliyyət sahələrindən biridir. Dolu, quraqlıq, sel, şaxta, fırtına və digər təbii fəlakətlər fermerlərin illik zəhmətini qısa müddətdə məhv edə bilər. Bu səbəbdən dünyanın inkişaf etmiş aqrar ölkələrində olduğu kimi, Azərbaycanda da aqrar sığorta sistemi yaradılmış və dövlət dəstəyi ilə tətbiq edilməyə başlanmışdır.
Aqrar sığortanın əsas məqsədi kənd təsərrüfatı istehsalçılarının maliyyə risklərini azaltmaq, onların gəlirlərini qorumaq və aqrar sektorda davamlı inkişafı təmin etməkdir.
Aqrar sığorta hansı bitkiçilik məhsullarını əhatə edir?
Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarlarına əsasən, hazırda Azərbaycanda 41 adda bitkiçilik məhsulu aqrar sığorta ilə əhatə olunur.
Taxıl, paxlalı və texniki bitkilər
– Buğda
– Arpa
– Qarğıdalı
– Darı
– Noxud
– Yaşıl noxud
– Soya
– Günəbaxan
– Pambıq
– Çəltik
– Tütün
– Çay
Yem və sənaye bitkiləri
– Yonca
Tərəvəz və bostan bitkiləri
– Kartof
– Şəkər çuğunduru
– Soğan
– Sarımsaq
– Kələm
– Pomidor
– Qarpız
– Yemiş (qovun)
Meyvə və giləmeyvə bitkiləri
– Alma
– Armud
– Heyva
– Ərik
– Şaftalı
– Gavalı
– Alça
– Albalı
– Gilas
– Nar
– Xurma
– Çiyələk
Qərzəkli və digər çoxillik bitkilər
– Fındıq
– Qoz
– Badam
– Zeytun
– Üzüm
Sitrus bitkiləri
– Portağal
– Limon
– Naringi
Bundan əlavə, ting və ağac-kol sığortası məhsulları da mövcuddur.
Sığorta predmeti nədir?
Bitkilər üzrə sığorta məhsulun növündən asılı olaraq onun əsas istehsal hissəsini əhatə edir:
– Taxıl, paxlalı və yağlı bitkilərdə – dən;
– Lifli bitkilərdə – lif;
– Kök və dib hissəsi məhsul sayılan bitkilərdə – kök və dib;
– Yarpaq məhsulu olan bitkilərdə – yarpaq;
– Meyvəsi istifadə olunan bitkilərdə – meyvə;
– Yem bitkilərində – bütün yaşıl hissə.
Bu yanaşma sığortanın məhsulun iqtisadi dəyər yaradan hissəsinə yönəlməsini təmin edir.
Hansı risklərdən sığortalana bilər?
Aqrar sığorta sistemi fermerləri aşağıdakı risklərdən qoruyur:
– Dolu
– Yanğın
– Zəlzələ
– Torpaq sürüşməsi
– Qasırğa
– Fırtına
– Sel və subasma
– Leysan
– İldırım
– Şaxtavurma (donvurma)
– Normadan artıq qar yağıntısı
– Üçüncü şəxslərin hərəkətləri
Bu risklərin böyük hissəsi fermerin nəzarətindən kənarda olan və məhsuldarlığa ciddi təsir göstərən hadisələrdir.
Əlavə təminatlar
Aqrar sığorta sistemi fermerlərə əlavə sığorta haqqı ödəməklə daha geniş müdafiə imkanları təqdim edir.
Keyfiyyət itkisi təminatı
Portağal, limon, naringi və üzüm məhsullarında dolu nəticəsində yalnız məhsul itkisi deyil, məhsulun keyfiyyətinin aşağı düşməsi də sığorta təminatına daxil edilə bilər.
Bu xüsusilə ixrac yönümlü istehsalçılar üçün vacibdir, çünki keyfiyyət itkisi bazar qiymətinin aşağı düşməsinə səbəb olur.
Buğda və arpa üzrə əlavə təminat
Buğda və arpa üçün yalnız dən hissəsi deyil, əlavə sığorta haqqı ödəməklə gövdə hissəsində yaranan zərərlər də sığortalana bilər.
Xəstəlik və zərərvericilərdən qorunma
Fermerlər əlavə sığorta haqqı ödəməklə:
– Bitki xəstəlikləri;
– Zərərvericilər;
– Xüsusi təhlükəli ziyanvericilər nəticəsində yaranan məhsul itkisinə qarşı da sığorta təminatı əldə edə bilərlər.
Dövlət dəstəyi: Sığorta haqqının 50 faizini dövlət ödəyir
Aqrar sığorta sisteminin ən mühüm üstünlüklərindən biri dövlət subsidiyasıdır.
Sığorta haqqı iki hissədən ibarətdir:
1. Fermer tərəfindən ödənilən hissə;
2. Dövlət büdcəsi hesabına ödənilən hissə.
Dövlət sığorta haqqının 50 faizini ödəyir. Bu isə fermerlərin sığortaya çıxışını xeyli asanlaşdırır və sığortalanmanı iqtisadi baxımdan əlçatan edir.
Sığorta müqaviləsi necə bağlanır?
Sığorta almaq istəyən fermer ilk növbədə Elektron Kənd Təsərrüfatı İnformasiya Sistemində (EKTİS) qeydiyyatdan keçməlidir.
Daha sonra proses aşağıdakı mərhələlər üzrə həyata keçirilir:
1. Sığorta şirkətinə müraciət edilir;
2. Məlumatlar EKTİS bazası ilə müqayisə olunur;
3. İdarəedici qurum tərəfindən ilkin qərar verilir;
4. Müstəqil ekspert sahəyə baxış keçirir;
5. Ekspert rəyi əsasında müqavilənin bağlanması barədə yekun qərar qəbul edilir.
Bu mexanizm həm şəffaflığı, həm də risklərin düzgün qiymətləndirilməsini təmin edir.
Sığorta haqqının ödənilməsi qaydası
Fermer sığorta haqqını birdəfəlik və ya hissə-hissə ödəyə bilər.
Hissəli ödəniş seçildikdə ilk ödəniş fermerin ödəməli olduğu məbləğin ən azı 25 faizini təşkil etməlidir.
Sığorta müqaviləsi ilk ödənişdən sonra qüvvəyə minir.
Sığorta hadisəsi baş verdikdə nə edilməlidir?
Fermer hadisə baş verdikdən sonra maksimum 24 saat ərzində vasitəçi aqrar sığortaçıya,
idarəedici quruma və ya qanunvericiliyin tələb etdiyi digər dövlət orqanlarına məlumat verməlidir.
Bundan sonra:
1. Müstəqil ekspert hadisə yerinə baxış keçirir;
2. Zərər qiymətləndirilir;
3. Foto və ekspert rəyləri hazırlanır;
4. Sığorta ödənişi və ya imtina barədə qərar verilir.
Vaxtında məlumat verilməsi ödəniş prosesinin uğurla nəticələnməsi üçün vacib şərtlərdən biridir.
Aqrar sığortanın fermerlər üçün üstünlükləri
Aqrar sığorta fermerlərə aşağıdakı üstünlükləri təqdim edir:
– Təbii fəlakətlərdən maliyyə müdafiəsi;
– Dövlət tərəfindən 50% subsidiya;
– İstehsalın davamlılığının təmin olunması;
– Kredit qabiliyyətinin yüksəlməsi;
– Fermer gəlirlərinin sabitləşdirilməsi;
– Aqrar investisiyaların təhlükəsizliyinin artırılması.
Xüsusilə iqlim dəyişikliklərinin təsirlərinin artdığı müasir dövrdə aqrar sığorta kənd təsərrüfatı istehsalçılarının risk idarəetmə alətlərindən birinə çevrilmişdir.
Azərbaycanda aqrar sığorta sistemi artıq onlarla bitki növünü əhatə edən, dövlət tərəfindən dəstəklənən və fermerlərin məhsulunu çoxsaylı risklərdən qoruyan mühüm mexanizmdir. Dövlətin sığorta haqqının yarısını ödəməsi, geniş risk əhatəsi və əlavə təminat imkanları aqrar sığortanı kənd təsərrüfatı istehsalçıları üçün iqtisadi baxımdan səmərəli və zəruri alətə çevirir. İqlim dəyişikliklərinin təsirlərinin gücləndiyi bir şəraitdə aqrar sığorta fermer təsərrüfatlarının dayanıqlılığının və ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsində strateji əhəmiyyət daşıyır.
Məqalə Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin maliyyə yardımı ilə hazırlanmışdır.
Məqalənin məzmununda əks olunan fikir və mülahizələr müəllifə aiddir və Azərbaycan Respublikasının Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyinin rəsmi mövqeyini əks etdirməyə bilər.