Azərbaycan Respublikası ilə Kamboca Krallığı arasında ikitərəfli münasibətlər qarşılıqlı hörmət, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət, eləcə də beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə sadiqlik əsasında inkişaf edir. İki ölkə arasında siyasi dialoqun genişləndirilməsi, iqtisadi-ticarət əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi və humanitar sahədə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi qarşılıqlı münasibətlərin əsas istiqamətlərini təşkil edir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərarası tərəfdaşlığın əhəmiyyətinin artdığı bir şəraitdə Azərbaycan və Kamboca arasında əlaqələrin yeni sahələr üzrə inkişaf etdirilməsi üçün əlverişli imkanlar mövcuddur. Xüsusilə, təhsil, nəqliyyat, rəqəmsal transformasiya, ticarət və investisiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, habelə ortaq problemlərin həlli istiqamətində təcrübə mübadiləsi ikitərəfli münasibətlərin məzmununu zənginləşdirə bilər. Kambocanın Baş naziri Hun Manetin 2026-cı ilin oktyabrın 12-də Azərbaycana səfəri və səfər çərçivəsində keçirilən görüşlər, səsləndirilən bəyanatlar və imzalanan sənədlər də məhz bu əməkdaşlıq gündəliyinin inkişafı baxımından diqqətəlayiq əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin səfər zamanı mətbuata verdiyi bəyanatda vurğulanan məsələlər Azərbaycan–Kamboca əlaqələrinin yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmadığını, həmçinin humanitar, iqtisadi və praktiki əməkdaşlıq imkanlarını əhatə etdiyini ortaya qoyur.
Dövlət başçısı bəyanatında Sovet İttifaqı dövründə yüzlərlə kambocalı tələbənin Azərbaycanda təhsil aldığını xatırladaraq bu ənənənin bərpasının vacibliyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan və Kamboca arasında qarşılıqlı təhsil imkanlarının yaradılması gənclər arasında əlaqələrin genişlənməsinə, bilik və təcrübə mübadiləsinə, eləcə də xalqların bir-birini daha yaxından tanımasına töhfə verə bilər. Təhsil sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi ali təhsil müəssisələri arasında əlaqələrin qurulması, tələbə və müəllim mübadiləsi, birgə elmi layihələrin həyata keçirilməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər. Bu istiqamətdə atılacaq addımlar uzunmüddətli humanitar əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
Prezident İlham Əliyev nəqliyyat və rəqəmsal transformasiyanı tərəflərin müzakirə etdiyi prioritet sahələr sırasında qeyd edib. Müasir dövrdə nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı ölkələr arasında ticarətin genişləndirilməsi, logistika imkanlarının artırılması və iqtisadi münasibətlərin dərinləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Rəqəmsal transformasiya sahəsində əməkdaşlıq isə dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırılması, innovativ texnologiyaların tətbiqi, elektron idarəetmə və rəqəmsal iqtisadiyyat üzrə təcrübə mübadiləsini əhatə edə bilər. Azərbaycanın nəqliyyat və rəqəmsal inkişaf istiqamətlərində topladığı təcrübə ilə Kambocanın müvafiq sahələrdəki ehtiyacları arasında əməkdaşlıq imkanlarının araşdırılması ikitərəfli münasibətlərə praktiki məzmun qazandıra bilər.
Bəyanatda xüsusi diqqət ayrılan məsələlərdən biri mina təhlükəsizliyi olub. Prezident İlham Əliyev hər iki ölkənin minaların yaratdığı problemlərlə üzləşdiyini və bu sahədə təcrübə, bilik və praktiki bacarıqların mübadiləsinin vacibliyini bildirib. Azərbaycan üçün mina problemi işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa və yenidənqurma işlərinin həyata keçirilməsi, əhalinin təhlükəsiz yaşayışına şərait yaradılması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı baxımından ciddi çağırış olaraq qalır. Prezidentin bəyanatında qeyd olunduğu kimi, həmin ərazilərdə Ermənistanın işğalı dövründə basdırılmış minaların partlaması nəticəsində 400-dən çox insan həlak olub və ya xəsarət alıb.
Mina təhlükəsi təkcə insan həyatı və sağlamlığı üçün risk yaratmır, eyni zamanda kənd təsərrüfatının inkişafına, infrastruktur layihələrinin icrasına və ərazilərin sosial-iqtisadi dirçəlişinə mane olur. Bu baxımdan, Azərbaycan və Kamboca arasında mina axtarışı və təmizlənməsi, maarifləndirmə, zərərçəkənlərə dəstək və mütəxəssislərin hazırlanması istiqamətlərində təcrübə mübadiləsi üçün imkanların araşdırılması əhəmiyyətli ola bilər.
Prezident İlham Əliyev sülh və təhlükəsizliyin beynəlxalq hüquq normalarına, suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə əsaslanmalı olduğunu vurğulayıb. Dövlət başçısının sözlərinə görə, Azərbaycan 30 illik işğaldan sonra öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa edib, hazırda isə azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır. Bu çərçivədə həyata keçirilən “Böyük Qayıdış” Proqramı keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıtmasını, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulmasını, infrastrukturun bərpasını və iqtisadi fəaliyyətin canlandırılmasını nəzərdə tutur. Prezidentin bəyanatında həmin ərazilərdə artıq 100 minə yaxın insanın yaşadığı və çalışdığı bildirilib. Dövlət başçısı Azərbaycanla Kambocanı birləşdirən məqamlardan biri kimi beynəlxalq hüquqa və beynəlxalq təşkilatların qərarlarına sadiqliyi də qeyd edib. Bu yanaşma iki ölkə arasında siyasi dialoqun davam etdirilməsi və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı anlaşmanın inkişafı üçün əsas müzakirə istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir.
Azərbaycan və Kamboca arasında əlaqələrin inkişafı üçün siyasi dialoqun iqtisadi və humanitar layihələrlə tamamlanması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Təhsil sahəsində mübadilə proqramları, nəqliyyat və rəqəmsal texnologiyalar üzrə əməkdaşlıq, eləcə də mina təhlükəsizliyi sahəsində praktiki təcrübə mübadiləsi tərəflərin qarşılıqlı maraqlarına uyğun yeni təşəbbüslər üçün zəmin yarada bilər. Hun Manetin Azərbaycana səfəri çərçivəsində aparılan müzakirələr iki ölkənin mövcud əlaqələrini genişləndirmək və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərini müəyyənləşdirmək baxımından əhəmiyyətli diplomatik təmas kimi qiymətləndirilə bilər. Bu istiqamətlər üzrə konkret layihələrin həyata keçirilməsi isə əldə olunan razılaşmaların praktiki nəticələrə çevrilməsinə imkan verə bilər.
Oktyabrın 12-də Prezident İlham Əliyevin və Baş nazir Hun Manetin iştirakı ilə Azərbaycan Respublikası ilə Kamboca Krallığı arasında imzalanmış sənədlərin mübadiləsi mərasimi keçirilib. Sənədlər iki ölkə arasında iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi, diplomatik təhsil sahəsində əməkdaşlığın inkişafı və biznes mühitinin yaxşılaşdırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır. Sənədlərin mübadiləsi Azərbaycan və Kamboca arasında siyasi dialoqun konkret iqtisadi və humanitar əməkdaşlıq istiqamətləri ilə tamamlanmasına xidmət edir. Xüsusilə, ticarət-iqtisadi çərçivənin yaradılması və ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması biznes dairələri arasında əlaqələrin inkişafı üçün hüquqi və institusional zəminin möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Prezident İlham Əliyevin bəyanatında səsləndirilən prioritetlər və səfər çərçivəsində mübadilə olunan sənədlər Azərbaycan–Kamboca münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən mühüm məqamlar kimi çıxış edir. Təhsil, ticarət, investisiya, nəqliyyat və rəqəmsal transformasiya sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, eləcə də mina təhlükəsizliyi üzrə təcrübə mübadiləsi iki ölkə arasında əlaqələrin praktiki məzmununu artıra bilər. İkitərəfli münasibətlərin gələcək nəticələri imzalanmış sənədlərin həyata keçirilməsindən, birgə təşəbbüslərin hazırlanmasından və qarşılıqlı iqtisadi maraqların konkret layihələrə çevrilməsindən asılı olacaq. Bu baxımdan, Hun Manetin Azərbaycana rəsmi səfəri tərəflər arasında əməkdaşlığın yeni istiqamətlər üzrə inkişaf etdirilməsi üçün mühüm diplomatik platforma yaradıb.
Aybəniz Rüstəmova
Avrasiya universitetinin Humanitar fənlər və regionşünaslıq
kafedrasının müdiri, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent