Unibankın 2026-cı ilin üçüncü rübünün yekunlarına dair açıqladığı maliyyə göstəriciləri bankın aktivlərinin, kredit portfelinin və kapitalının artdığını, mənfəətliliyin isə yüksəldiyini göstərir. Oktyabrın 14-də açıqlanan məlumata əsasən, bankın məcmu gəlirləri 333 milyon manata yaxınlaşıb, xalis mənfəəti 26,6 milyon manat təşkil edib. Bununla belə, müsbət dinamika ilə yanaşı, kreditləşmənin sürətlənməsi, faiz xərclərinin gəlirlərdən daha sürətli artması və kapitalın adekvatlığı kimi məsələlər də diqqət tələb edir.
Bankın maliyyə nəticələrini qiymətləndirərkən yalnız mənfəətin artımına deyil, bu mənfəətin hansı mənbələr hesabına formalaşmasına, kredit risklərinin gələcəkdə aktivlərin keyfiyyətinə necə təsir edə biləcəyinə və bankın mümkün itkiləri qarşılamaq imkanlarına da baxmaq vacibdir.
Unibankın açıqladığı nəticələrə görə, 2026-cı ilin hesabat dövründə məcmu gəlirlər əvvəlki ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 56 milyon manat artaraq təxminən 333 milyon manata çatıb. Əməliyyat mənfəəti 53 milyon manatı ötüb, xalis mənfəət isə 73% artaraq 26,6 milyon manat təşkil edib. Bu göstəricilər bankın gəlir yaratmaq imkanlarının genişləndiyini və əməliyyat fəaliyyətindən müsbət nəticə əldə etdiyini göstərir.
Mənfəətin artması bankın daxili maliyyə resurslarını gücləndirməsi, kapital bazasını genişləndirməsi və gələcək inkişafını maliyyələşdirməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Xüsusilə bank sektorunda kredit risklərinin və maliyyələşmə xərclərinin dəyişə bildiyi şəraitdə mənfəətin kapitala əlavə olunması gözlənilməz itkilərə qarşı maliyyə dayanıqlığını artıran amillərdən biridir.
Bununla belə, xalis mənfəətin 73% artmasını bankın bütün fəaliyyət istiqamətlərində risklərin azaldığının göstəricisi kimi qəbul etmək olmaz. Mənfəətin davamlılığı gəlirlərin strukturundan, kreditlər üzrə faiz ödənişlərinin vaxtında daxil olmasından, əməliyyat xərclərindən və mümkün kredit itkiləri üçün yaradılan ehtiyatlardan asılıdır. Buna görə də mənfəət artımının gələcək dövrlərdə də qorunub saxlanılması üçün onun hansı mənbələr hesabına formalaşdığının qiymətləndirilməsi vacibdir.
“PAŞA Sığorta”nın xərcləri yüksək templə artır, mənfəəti azalır – TƏHLİL
Xərclər daha sürətli artır
Unibankın gəlir strukturunda əsas yeri kreditlərdən əldə olunan faizlər tutur. İlk doqquz ayda faiz gəlirləri 222,9 milyon manat, faiz xərcləri isə 94,2 milyon manat olub. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə faiz gəlirləri 21,4%, faiz xərcləri isə 28% artıb. Nəticədə xalis faiz gəliri 123 milyon manata yüksəlib. Bu göstərici illik müqayisədə 17,4% artım deməkdir.
Faiz gəlirlərinin artması müsbət olsa da, xərclərin daha sürətlə yüksəlməsi bankın gəlirliliyi baxımından izlənilməli məqamdır. Bunun əsas səbəblərindən biri bankın depozitlər və digər maliyyələşmə mənbələri üzrə ödədiyi faizlərin artması ola bilər. Doqquz ay ərzində bank müştərilərin vəsaitlərinə görə 65,7 milyon manat, cəlb etdiyi kreditlərə görə isə 31,4 milyon manat faiz ödəyib.
Bu tendensiya davam edərsə, kreditlərdən əldə olunan gəlirlərin artımının daha böyük hissəsi maliyyələşmə xərclərinin qarşılanmasına yönələ bilər. Belə şəraitdə bankın xalis faiz gəlirini artırmaq üçün kreditlərin qiymətləndirilməsi, cəlb olunan vəsaitlərin dəyəri və aktiv-passivlərin idarə edilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Digər tərəfdən, faiz xərclərinin yüksəlməsi özlüyündə mənfi hal deyil. Depozit portfelinin genişlənməsi bankın maliyyələşmə bazasını gücləndirə bilər. Əsas məsələ bu vəsaitlərin hansı şərtlərlə cəlb edilməsi və onların gəlirli, lakin riskləri düzgün qiymətləndirilmiş aktivlərə yönəldilməsidir.
Kredit portfelinin sürətli böyüməsi riskləri də artırır
Unibankın aktivləri 2026-cı ilin əvvəlindən sentyabrın sonunadək 11,3% artaraq 2,374 milyard manata çatıb. Kredit portfeli isə 223 milyon manat və ya 17,1% böyüyərək 1,528 milyard manat təşkil edib. Beləliklə, kredit portfelinin artım tempi aktivlərin ümumi artımını üstələyib.
Bu fərq bankın fəaliyyətində kreditləşmənin rolunun artdığını göstərir. Kreditlərin genişlənməsi gəlirlərin yüksəlməsinə şərait yaratsa da, eyni zamanda borcalanların ödəmə qabiliyyəti, girovların dəyəri və kreditlərin vaxtında qaytarılması ilə bağlı riskləri də ön plana çıxarır.
Kredit portfelinin strukturunda biznes kreditlərinin artımı xüsusilə diqqət çəkir. Bu kreditlərin həcmi ilin əvvəlindən 178,2 milyon manat və ya 32,1% artaraq 732,8 milyon manata çatıb. İstehlak kreditləri 4,5% artaraq 676,6 milyon manat, daşınmaz əmlak kreditləri isə 15,5% artaraq 118,9 milyon manat olub.
Biznes kreditlərinin sürətlə artması bankın real sektorun maliyyələşdirilməsində iştirakının genişləndiyini göstərir. Sahibkarlara verilən vəsaitlər istehsalın, ticarətin və xidmətlərin inkişafına dəstək verə bilər. Bununla yanaşı, biznes kreditlərinin qaytarılması şirkətlərin dövriyyəsindən, mənfəətindən, bazar tələbindən və iqtisadi şəraitdən asılıdır. Müəyyən sahələrdə satışların azalması və ya xərclərin artması borcalanların ödəniş imkanlarına təsir edə bilər.
Biznes kreditlərinin ümumi portfeldə payının artması risklərin yalnız bir sektorda və ya bir neçə iri borcalanda cəmləşməməsinə diqqət yetirilməsini tələb edir. Portfelin keyfiyyətini qiymətləndirmək üçün kreditlərin sahələr üzrə bölgüsü, iri borcalanların payı, girovların təminat səviyyəsi və vaxtı keçmiş kreditlərin dinamikası da nəzərə alınmalıdır.
İstehlak kreditlərinin artım tempinin biznes kreditlərindən xeyli aşağı olması isə portfelin strukturunda dəyişiklik olduğunu göstərir. Bununla belə, istehlak kreditləri üzrə risklər də əhəmiyyətini saxlayır: əhalinin gəlirlərinin azalması, işsizliyin yüksəlməsi və borc yükünün artması ödəniş intizamına mənfi təsir göstərə bilər.
Mövcud açıqlamada vaxtı keçmiş kreditlərin dəqiq həcmi və onların ümumi portfeldə xüsusi çəkisi göstərilmədiyindən, kredit portfelinin keyfiyyətinin yaxşılaşdığını və ya pisləşdiyini yalnız artım rəqəmləri əsasında müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Ehtiyatlar və xərclər: mənfəətin davamlılığı nə dərəcədə təmin olunur?
Unibank ilk doqquz ayda mümkün zərərlərin qarşılanması üçün təxminən 21 milyon manat ehtiyat ayırıb. Ehtiyatlar çıxıldıqdan sonra vergiqabağı mənfəət 32,4 milyon manat, mənfəət vergisi 5,8 milyon manat, xalis mənfəət isə 26,6 milyon manat təşkil edib.
Ehtiyatların yaradılması bankın kredit risklərini nəzərə aldığını göstərən mühüm göstəricidir. Lakin ayrılan məbləğin kifayətliliyini qiymətləndirmək üçün kredit portfelinin keyfiyyəti, problemli borcların həcmi, təminatların dəyəri və əvvəlki dövrlərlə müqayisədə ehtiyatların dəyişməsi barədə məlumatlar lazımdır. Təxminən 21 milyon manatlıq ehtiyatın olması özlüyündə kredit riskinin yüksək və ya aşağı olduğunu sübut etmir.
Xərclərin strukturu da diqqətə layiqdir. Hesabat dövründə bankın qeyri-faiz gəlirləri 110 milyon manat, qeyri-faiz xərcləri isə 179,8 milyon manat olub. Qeyri-faiz xərclərinin gəlirləri üstələməsi göstərir ki, bankın əməliyyat modelində faiz gəlirləri ilə yanaşı, xərclərin səmərəli idarə olunması da mənfəətliliyin qorunması üçün vacibdir.
Qeyri-faiz gəlirlərinin 80%-nin komissiya haqlarından formalaşması bankın xidmətlər və əməliyyatlar üzrə gəlirlərinin əhəmiyyətini göstərir. Eyni zamanda, xarici valyuta əməliyyatlarından əldə edilən 19 milyon manat gəlir də qeyri-faiz gəlirlərinin mühüm hissəsidir. Bu gəlirlərin gələcək dövrlərdə hansı səviyyədə qalacağı əməliyyat aktivliyindən və bazar şəraitindən asılı olacaq.
Əməkhaqqı xərcləri 62,6 milyon manat, inzibati xərclər 38,7 milyon manat, amortizasiya xərcləri 12 milyon manat, digər xərclər isə 66,3 milyon manat təşkil edib. Xüsusilə digər xərclərin həcmi və amortizasiya xərclərinin artımı ayrıca təhlilə ehtiyac yaradır. Bununla belə, bu məbləğlərin hamısını səmərəsiz xərc kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz: onların tərkibi, birdəfəlik olub-olmaması və bankın inkişafına nə dərəcədə xidmət etməsi barədə əlavə məlumat tələb olunur.
Kapital adekvatlığı və maliyyələşmə mənbələri
Unibankın 30 sentyabr 2026-cı il tarixinə açıqlanan kapital adekvatlığı əmsalı 14,57% təşkil edib. Tənzimləyici kapitalın 266,4 milyon manat, risk dərəcəsi üzrə ölçülmüş aktivlərin isə 1,828 milyard manat olması bankın riskləri qarşılamaq üçün kapital bazasına malik olduğunu göstərir. Bununla yanaşı, birinci dərəcəli kapitalın adekvatlığı təxminən 8,58% səviyyəsindədir.
Kapital adekvatlığı bankın maliyyə dayanıqlığını qiymətləndirmək üçün əsas göstəricilərdən biridir. Bu əmsal bankın kredit və digər əməliyyatlardan yarana biləcək zərərləri qarşılamaq imkanlarını əks etdirir. Lakin göstəricinin qiymətləndirilməsi zamanı yalnız onun mütləq səviyyəsi deyil, tənzimləyici minimumlarla müqayisəsi, kapitalın keyfiyyəti və risk dərəcəsi üzrə ölçülmüş aktivlərin artım tempi də nəzərə alınmalıdır.
Burada balans kapitalı ilə tənzimləyici kapitalı fərqləndirmək vacibdir. Sentyabrın sonunda bankın balans kapitalı 224,2 milyon manat, məcmu tənzimləyici kapitalı isə 266,4 milyon manat olub. Bu rəqəmlər müxtəlif metodologiyalar əsasında hesablandığından, aralarındakı fərq birbaşa əlavə sərbəst vəsait kimi qiymətləndirilməməlidir.
Bankın maliyyələşmə strukturunda da izlənilməli məqamlar var. Hesabat dövrünün sonunda öhdəliklər 2,149 milyard manat, depozit portfeli isə 1,442 milyard manat təşkil edib. Depozitlər ilin əvvəlindən 4,6% artdığı halda, kredit portfeli 17,1% böyüyüb. Bu fərq kreditlərin maliyyələşdirilməsi üçün depozitlərdən başqa mənbələrin də rolunun artdığını göstərir.
Kredit təşkilatları və digər maliyyə institutları qarşısında öhdəliklərin 467 milyon manata çatması, subordinasiya borcunun isə 93,2 milyon manat təşkil etməsi bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Subordinasiya borcu tənzimləyici şərtlər daxilində kapitalın hesablanmasında nəzərə alına bilsə də, onun borc xarakteri daşıması gələcəkdə faiz və ödəniş öhdəlikləri yaradır.
Bu göstəricilər likvidlik probleminin mövcudluğunu sübut etmir. Lakin kreditləşmənin depozitlərdən daha sürətli genişlənməsi bankın maliyyələşmə mənbələrini, öhdəliklərin ödəmə müddətlərini və mümkün vəsait çıxışlarına davamlılığını diqqətlə idarə etməsini zəruri edir. Likvidlik riskini dəqiq qiymətləndirmək üçün qısamüddətli öhdəliklərin bölgüsü, likvid aktivlərin strukturu və stress ssenariləri üzrə hesablamalar lazımdır.
Beləliklə, növbəti dövrlərdə üç əsas istiqamət xüsusi diqqət tələb edəcək. Birincisi, faiz xərclərinin gəlirlərdən daha sürətli artmasının xalis faiz gəlirinə təsiridir. İkincisi, kredit portfelinin, xüsusilə biznes kreditlərinin sürətli böyüməsinin problemli borcların səviyyəsinə necə təsir edəcəyidir. Üçüncüsü isə kreditləşmənin depozit artımını üstələdiyi şəraitdə kapital və likvidlik göstəricilərinin qorunmasıdır.
Bankın mümkün zərərlər üçün ehtiyat ayırması və mənfəətini artırması müsbət amillərdir. Lakin ehtiyatların kredit risklərinə adekvatlığını və aktivlərin keyfiyyətini qiymətləndirmək üçün vaxtı keçmiş və qeyri-standart kreditlər, ehtiyatların portfelə nisbəti, iri borcalanların payı və likvidlik göstəriciləri barədə daha ətraflı məlumatlara ehtiyac var.
Beləliklə, Unibankın hesabatı sürətli inkişaf və mənfəət artımını nümayiş etdirsə də, bu dinamikanın uzunmüddətli dayanıqlılığı kredit portfelinin keyfiyyətindən, maliyyələşmə xərclərinin idarə edilməsindən və kapital buferinin qorunmasından asılı olacaq. Bank üçün əsas vəzifə təkcə aktivləri və gəlirləri artırmaq deyil, həm də bu artımı ölçülə bilən və idarə olunan risklər çərçivəsində təmin etməkdir.
Kreditləri də, riskləri də artan “Rabitəbank”a icrası məcburi sərəncam verildi