Kapital Bank 2026-cı ilin ilk doqquz ayının nəticələrinə əsasən əsas maliyyə göstəricilərində artım nümayiş etdirib. Bankın aktivləri, kredit portfeli, depozitləri və xalis mənfəəti yüksəlib. Bununla belə, kreditləşmənin genişlənməsi, istehlak kreditlərinin portfeldə əhəmiyyətli paya malik olması, depozitlərin strukturundakı dəyişikliklər və kapitalın artım tempinin aktivlərlə müqayisəsi bankın maliyyə dayanıqlığının qiymətləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bankın açıqladığı göstəricilər onun bazardakı mövqeyini gücləndirdiyini göstərsə də, maliyyə nəticələrinin davamlılığı yalnız mənfəətin artımı ilə ölçülməməlidir. Kreditlərin keyfiyyəti, mümkün zərərlər üçün yaradılan ehtiyatlar, likvidlik və risklərə qarşı kapital bu qiymətləndirmənin əsas elementləridir.
Artımın keyfiyyəti əsas məsələdir
2026-cı il sentyabrın 30-na Kapital Bankın cəmi aktivləri 13 milyard 919 milyon 541 min manat təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 15,4% artım deməkdir. Bankın ilk doqquz ayda cəmi gəlirləri 1 milyard 510 milyon 119 min manata çatıb. Faiz gəlirləri 986 milyon 294 min manat, qeyri-faiz gəlirləri isə 523 milyon 825 min manat olub. Hər iki gəlir istiqamətində illik artım qeydə alınıb.
Bankın xalis mənfəəti 297 milyon 4 min manat təşkil edib. Ötən ilin eyni dövründə 229 milyon 129 min manat olan bu göstərici 29,6% yüksəlib. Beləliklə, mənfəətin artım tempi aktivlərin artım tempini üstələyib. Bu, bankın gəlir yaratmaq imkanlarının genişləndiyini göstərən müsbət göstəricidir.
Lakin xalis mənfəətin artması özlüyündə risklərin azaldığını sübut etmir. Mənfəətin dayanıqlılığı onun hansı mənbələrdən formalaşmasından, kreditlər üzrə mümkün zərərlər üçün nə qədər ehtiyat ayrılmasından və əməliyyat xərclərinin necə dəyişməsindən asılıdır. Kredit portfelinin sürətli böyüməsi şəraitində problemli borclar üzrə ehtiyatların kifayət qədər olmaması cari mənfəəti yüksək göstərsə də, sonrakı dövrlərdə maliyyə nəticələrinə mənfi təsir edə bilər.
Bu səbəbdən mənfəət göstəricisi ilə yanaşı, xalis faiz marjası, əməliyyat xərclərinin gəlirlərə nisbəti, kreditlər üzrə dəyərsizləşmə xərcləri və ehtiyatların portfelə nisbəti də araşdırılmalıdır.
“PAŞA Sığorta”nın xərcləri yüksək templə artır, mənfəəti azalır – TƏHLİL
Əsas risklərdən biri kreditlərin keyfiyyətidir
Kapital Bankın kredit portfeli 2026-cı il sentyabrın sonuna 6 milyard 391 milyon 310 min manat təşkil edib. İllik artım 17,7% olub. Bu göstərici bankın kreditləşməni aktiv şəkildə genişləndirdiyini göstərir. Eyni zamanda, portfelin böyüməsi borcalanların ödəmə qabiliyyətinin və kredit risklərinin daha diqqətlə izlənilməsini tələb edir.
Kredit portfelinin strukturunda biznes kreditləri 2 milyard 266 milyon 953 min manat, istehlak kreditləri isə 3 milyard 536 milyon 895 min manat olub. Biznes kreditləri illik müqayisədə 33,1%, istehlak kreditləri 12,9% artıb.
Biznes kreditlərinin daha sürətli artması bankın sahibkarlığın maliyyələşdirilməsində iştirakının genişləndiyini göstərir. Bununla yanaşı, biznes kreditləri üzrə risklər borcalanların fəaliyyət göstərdiyi sahələrdən, pul axınlarından, girovların keyfiyyətindən və iqtisadi şəraitdən asılıdır. Ayrı-ayrı sahələrdə gəlirlərin azalması və ya biznes xərclərinin artması borcların qaytarılmasına mənfi təsir göstərə bilər.
İstehlak kreditləri isə fərqli risklər yaradır. Bu kreditlərin qaytarılması əsasən fiziki şəxslərin gəlirlərindən və məşğulluq vəziyyətindən asılıdır. Əhalinin borc yükünün artması, yaşayış xərclərinin yüksəlməsi və gəlirlərin azalması müəyyən müştəri qruplarında gecikmələrin çoxalmasına səbəb ola bilər.
İstehlak kreditlərinin ümumi kredit portfelində təxminən 55,3% paya malik olması bu istiqamətin bank üçün əhəmiyyətini göstərir. Biznes kreditlərinin payı isə təxminən 35,5% təşkil edir. Digər kreditlərin payı təxminən 9,2%-dir. Deməli, istehlak kreditləri portfelin ən böyük komponenti olaraq qalır.
Burada əsas risk kreditlərin həcminin artmasından daha çox, yeni verilən kreditlərin hansı şərtlərlə və hansı keyfiyyətdə verilməsidir. Kredit standartlarının yumşaldılması, gəlirlərin düzgün qiymətləndirilməməsi və borcalanların mövcud öhdəliklərinin tam nəzərə alınmaması gələcəkdə problemli kreditlərin artmasına şərait yarada bilər.
Bununla belə, mövcud məlumatlar əsasında Kapital Bankda problemli kreditlərin artdığını və ya kredit keyfiyyətinin pisləşdiyini iddia etmək olmaz. Belə nəticə üçün vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi, qeyri-işlək kreditlərin payı, restrukturizasiya edilmiş borclar və yaradılmış ehtiyatlar barədə məlumatlar tələb olunur.
Likvidlik problemi
Hesabat dövrünün sonunda bankın depozit portfeli 10 milyard 305 milyon 862 min manat təşkil edib. Bu, illik müqayisədə 18,9% artım deməkdir. Fiziki şəxslərin depozitləri 32,4% artaraq 4 milyard 95 milyon 139 min manata, hüquqi şəxslərin depozitləri isə 11,3% artaraq 6 milyard 210 milyon 723 min manata çatıb.
Depozitlərin artması bankın maliyyələşmə bazasının genişləndiyini göstərir. Əmanət vəsaitlərinin kreditləşmənin maliyyələşdirilməsində rolu bankın fəaliyyətinin davamlılığı baxımından vacibdir. Lakin depozit portfelinin həcmi ilə yanaşı, onun müddəti, dəyəri və müştərilər arasında bölgüsü də nəzərə alınmalıdır.
Fiziki şəxslərin depozitlərinin daha sürətli artması əhalinin bankdakı vəsaitlərinin əhəmiyyətli dərəcədə genişləndiyini göstərir. Hüquqi şəxslərin depozitləri isə ümumi depozit portfelinin təxminən 60,3%-ni təşkil edir. Bu vəsaitlərin bir hissəsi müəssisələrin cari hesablaşmaları və əməliyyat ehtiyacları ilə bağlı ola bilər. Belə depozitlərin hərəkəti biznes fəaliyyətinin xüsusiyyətlərindən və müştərilərin pul axınlarından asılıdır.
Depozitlərin ümumi həcminin kredit portfelindən yüksək olması ilkin baxışda maliyyələşmə baxımından müsbət görünür. Bununla belə, bu fərq bankın likvidliyini tam qiymətləndirmək üçün kifayət deyil. Çünki depozitlərdən başqa öhdəliklər, vəsaitlərin hansı aktivlərdə yerləşdirilməsi, aktiv və öhdəliklərin ödəmə müddətləri də nəzərə alınmalıdır.
Depozit faizlərinin yüksəlməsi bankın maliyyələşmə xərcini artıra, kreditlər üzrə gəlirliliklə maliyyələşmə xərcləri arasındakı fərqi azalda bilər. Eyni zamanda, böyük həcmdə depozitin məhdud sayda müştəridə cəmlənməsi və ya qısa müddətli vəsaitlərdən asılılıq likvidlik riskini artıra bilər. Bu risklərin səviyyəsini müəyyən etmək üçün depozitlərin müddətlər üzrə bölgüsü və ən iri əmanətçilərin payı barədə məlumatlar vacibdir.
Kapital artır, lakin risklərin qarşılanması ayrıca qiymətləndirilməlidir
2026-cı ilin üçüncü rübünün sonunda Kapital Bankın məcmu kapitalı 1 milyard 221 milyon 237 min manat olub. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 12,4% artıb. Kapitalın yüksəlməsi bankın zərərləri qarşılamaq imkanlarının genişlənməsi baxımından müsbət amildir.
Bununla yanaşı, kapitalın artım tempi aktivlərin 15,4%, kredit portfelinin isə 17,7% artım tempindən aşağıdır. Bu müqayisə özlüyündə kapital çatışmazlığını göstərmir. Çünki kapital adekvatlığı yalnız məcmu kapitalın nominal məbləğindən deyil, risk dərəcəsi nəzərə alınmaqla hesablanan aktivlərin həcmindən, kapitalın strukturundan və tənzimləyici tələblərdən asılıdır.
Bankın kapital adekvatlığı göstəricilərinin minimum normativlərlə müqayisəsi, birinci dərəcəli kapitalın səviyyəsi və riskli aktivlərin dinamikası daha dəqiq nəticə çıxarmağa imkan verərdi. Eyni zamanda, kredit portfelinin genişlənməsi davam etdikcə kapitalın artımının risklərin böyüməsi ilə uyğunlaşması vacibdir.
Bankın yüksək mənfəət əldə etməsi kapitalın daxili mənbələr hesabına artırılması üçün imkan yarada bilər. Ancaq mənfəətin bölüşdürülməsi, dividend siyasəti və aktivlərin risk profili də kapital ehtiyatlarının gələcək səviyyəsinə təsir göstərir.
Beləliklə, Kapital Bankın 2026-cı ilin ilk doqquz ayı üzrə nəticələri aktivlərin, kreditlərin, depozitlərin və xalis mənfəətin artdığını göstərir. Xalis mənfəətin 29,6% yüksəlməsi, biznes kreditlərinin 33,1% genişlənməsi və depozit portfelinin 18,9% artması bankın fəaliyyət miqyasının böyüdüyünü təsdiqləyir.
Bununla belə, kredit portfelinin 17,7% artması, istehlak kreditlərinin portfeldə 55%-dən çox paya malik olması və kapitalın artım tempinin aktivlərin artımından aşağı qalması daha ətraflı risk qiymətləndirilməsini zəruri edir. Bunlar avtomatik olaraq maliyyə probleminin mövcudluğu demək deyil, lakin izlənilməli əsas göstəricilərdir.
Bankın maliyyə dayanıqlığı barədə daha əsaslandırılmış nəticəyə gəlmək üçün qeyri-işlək kreditlərin payı, gecikmələrin dinamikası, kreditlər üzrə ehtiyatların həcmi, kapital adekvatlığı, likvidlik əmsalları və aktiv-öhdəliklərin müddət bölgüsü də təhlil edilməlidir.
Nəticə etibarilə, Kapital Bankın hesabatı maliyyə göstəricilərinin artımını nümayiş etdirir. Əsas məsələ bu artımın gələcək dövrlərdə də keyfiyyətli kredit portfeli, kifayət qədər kapital ehtiyatı və sabit maliyyələşmə hesabına qorunub saxlanılmasıdır.