2026-cı ilin üçüncü rübünün nəticələrinə görə, “Atəşgah Sığorta Şirkəti” ASC-nin aktivləri ilin əvvəlindən 22,9% artaraq 80,7 milyon manata, xalis mənfəəti isə yanvar-sentyabr aylarında 1,09 milyon manata çatıb. Bununla belə, öhdəliklərin aktivlərdən daha sürətli artması, xərclərin yüksək səviyyəsi və ilin ilk yarısında qeydə alınmış zərər şirkətin maliyyə dayanıqlığının qiymətləndirilməsi zamanı diqqət tələb edən məqamlardır.
“Atəşgah Sığorta Şirkəti” ASC 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında 63,6 milyon manat gəlir əldə edib. Şirkətin ümumi gəlirləri ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10,2 milyon manat və ya 19,1% artıb. Eyni zamanda, xərclər 9,7 milyon manat və ya 18,4% yüksələrək 62,3 milyon manata çatıb. Bu rəqəmlər şirkətin fəaliyyət miqyasının genişləndiyini göstərsə də, gəlirlərin artımının böyük hissəsinin xərclərin yüksəlməsi ilə müşayiət olunduğunu ortaya qoyur.
Gəlirlərin və xərclərin artım templəri arasındakı fərq ilk baxışdan müsbət görünür. Gəlirlər xərclərdən 0,7 faiz bəndi daha sürətlə artıb. Lakin mütləq rəqəmlərlə gəlirlərin artımı 10,2 milyon manat, xərclərin artımı isə 9,7 milyon manat olub. Başqa sözlə, gəlirlərdəki əlavə artımın böyük hissəsi xərclərin qarşılanmasına yönəlib.
Bu vəziyyət sığorta şirkətləri üçün mühüm idarəetmə məsələsini gündəmə gətirir: yığımların və əməliyyat gəlirlərinin artması avtomatik olaraq mənfəətin eyni templə yüksəlməsi demək deyil. Sığorta ödənişləri, ehtiyatların dəyişməsi, satış və inzibati xərclər, eləcə də təkrarsığorta əməliyyatları yekun maliyyə nəticəsinə birbaşa təsir göstərir.
Hesabat dövründə şirkətin əsas əməliyyat gəlirləri 69,1 milyon manat, investisiya gəlirləri 2,2 milyon manat, digər gəlirləri isə 1,4 milyon manat təşkil edib. Bu rəqəmlərin cəmi ümumi gəlirlərdən yüksək olduğuna görə, gəlirlərin strukturunu qiymətləndirərkən hesabatda göstərilən sətirlərin iqtisadi məzmununu və sığorta ehtiyatlarının dəyişməsinin uçotda necə əks etdirildiyini ayrıca nəzərə almaq lazımdır. Xalis sığorta ehtiyatlarının dəyişməsi ilə bağlı 9 milyon manatlıq məbləğ də maliyyə nəticəsinin təhlilində mühüm göstəricidir.
“Atəşgah” Sığortanın 2026-cı ilin ilk yarısında 994,1 min manat xalis zərər qeydə alması üçüncü rübün nəticələrinin qiymətləndirilməsində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şirkət 2025-ci ilin eyni dövründə 1,528 milyon manat xalis mənfəət əldə etmişdi. Bu baxımdan, ilin ilk altı ayında yaranmış mənfi nəticədən sonra doqquz ayın yekununda mənfəətin formalaşması maliyyə vəziyyətində yaxşılaşma əlamətidir.
Yanvar-sentyabr aylarında şirkətin maliyyə mənfəəti 1,362 milyon manat olub. Mənfəət vergisi kimi 272,4 min manat ödənildikdən sonra xalis mənfəət 1 milyon 89,4 min manata çatıb. Beləliklə, şirkət doqquz ayı müsbət maliyyə nəticəsi ilə başa vurub.
Lakin burada bir məqamı fərqləndirmək lazımdır. Doqquz aylıq yekun mənfəət ilin üçüncü rübündə əldə edilmiş ayrıca mənfəətin məbləğini göstərmir. Bunun üçün yalnız iyul-sentyabr aylarının nəticələri ayrıca araşdırılmalıdır. Bununla belə, ilk yarımildəki zərərlə doqquz aylıq yekun mənfəət arasındakı fərq üçüncü rübdə maliyyə nəticəsinin yaxşılaşdığını göstərir.
Əsas sual bu yaxşılaşmanın hansı amillər hesabına baş verməsidir. Əgər nəticəyə sığorta portfelinin rentabelliyinin yüksəlməsi, zərərliliyin azalması və əməliyyat xərclərinin optimallaşdırılması hesabına nail olunubsa, bu, daha dayanıqlı müsbət tendensiya kimi qiymətləndirilə bilər. Əksinə, nəticə əsasən ehtiyatların dəyişməsi və ya investisiya gəlirləri kimi dəyişkən amillərdən qaynaqlanırsa, onun davamlılığına daha ehtiyatlı yanaşmaq lazımdır.
2026-cı il sentyabrın sonunda “Atəşgah” Sığortanın aktivləri 80,7 milyon manat təşkil edib. Bu, 2025-ci ilin sonu ilə müqayisədə 15 milyon manat və ya 22,9% artım deməkdir. Aktivlərin genişlənməsi şirkətin maliyyə resurslarının böyüdüyünü göstərir, lakin bu artımın keyfiyyətini qiymətləndirmək üçün aktivlərin hansı mənbələr hesabına formalaşdığına və nə dərəcədə likvid olduğuna baxmaq lazımdır.
Aktivlərin strukturunda 55 milyon manat investisiya aktivlərinin, 8,7 milyon manat debitor borclarının, 7 milyon manat isə sığorta ehtiyatlarında təkrarsığortaçıların payının üzərinə düşür. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 3,8 milyon manat, torpaq, tikili və avadanlıqlar isə 4,5 milyon manat təşkil edib.
İnvestisiya aktivlərinin ümumi aktivlərin təxminən 68%-ni təşkil etməsi şirkətin maliyyə vəziyyətində investisiya portfelinin xüsusi çəkisini göstərir. Bu portfel gəlir yaratmaq və sığorta öhdəliklərinin maliyyələşdirilməsinə dəstək vermək baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, investisiyaların gəlirliliyi, müddəti və risk səviyyəsi şirkətin gələcək nəticələrinə təsir göstərəbilər.
İlin əvvəlindən investisiya aktivləri 9 milyon manat və ya 19,6% artıb. Pul vəsaitləri isə 2,8 milyon manat artaraq ilin əvvəlindəki səviyyədən 3,8 dəfə çox olub. Pul vəsaitlərindəki bu yüksəliş likvidlik baxımından müsbət siqnaldır. Bununla belə, hesabat tarixində 3,8 milyon manat pul vəsaitinin olması şirkətin bütün potensial sığorta ödənişlərini problemsiz qarşılaya biləcəyini öz-özlüyündə sübut etmir. Bunun üçün ödənişlərin vaxt qrafiki, investisiyaların nağdlaşdırılma imkanları və ehtiyatların müddət strukturu da nəzərə alınmalıdır.
“PAŞA Sığorta”nın xərcləri yüksək templə artır, mənfəəti azalır – TƏHLİL
Öhdəliklər aktivlərdən daha sürətli artıb
Hesabatın diqqət çəkən risklərindən biri öhdəliklərin dinamikasıdır. Sentyabrın sonunda şirkətin öhdəlikləri 62,5 milyon manat təşkil edib. Bu, ilin əvvəlindən 13,7 milyon manat və ya 28,1% çoxdur. Müqayisə üçün, eyni dövrdə aktivlər 22,9% artıb. Deməli, öhdəliklər aktivlərdən daha sürətli genişlənib.
Bu fərq avtomatik olaraq maliyyə böhranı və ya ödəmə qabiliyyətinin zəifləməsi demək deyil. Sığorta şirkətlərində sığorta ehtiyatlarının artması yeni müqavilələrin, sığorta risklərinin və gələcək ödəniş öhdəliklərinin genişlənməsi ilə bağlı ola bilər. Lakin öhdəliklərin aktivlərdən daha sürətli artması onların qarşılanması üçün kifayət qədər keyfiyyətli aktivlərin saxlanılmasını daha vacib edir.
Öhdəliklərin 58,5 milyon manatını sığorta ehtiyatları, 2,3 milyon manatını kreditor borcları, 1,7 milyon manatını isə digər öhdəliklər təşkil edib. Beləliklə, ümumi öhdəliklərin təxminən 94%-i sığorta ehtiyatlarının payına düşür.
Sığorta ehtiyatlarının böyük paya malik olması sahənin xüsusiyyətlərinə uyğundur. Əsas məsələ bu ehtiyatların gələcək sığorta ödənişlərini qarşılamaq üçün düzgün hesablanmasıdır. Zərərlərin gözləniləndən yüksək olması, iri sığorta hadisələrinin baş verməsi və ya təkrarsığortaçılardan vəsaitlərin alınmasında gecikmələr maliyyə vəziyyətinə əlavə təzyiq göstərə bilər.
Bundan başqa, təkrarsığortaçıların payının aktivlərdə 7 milyon manat təşkil etməsi diqqətlə izlənilməlidir. Bu məbləğ şirkətin müəyyən riskləri digər sığortaçılarla bölüşdürdüyünü göstərən mühüm balans göstəricisidir. Lakin təkrarsığorta aktivlərinin faktiki dəyəri və likvidliyi müqavilələrin şərtlərindən, qarşı tərəflərin maliyyə dayanıqlığından və ödənişlərin vaxtında həyata keçirilməsindən asılıdır.
2026-cı il sentyabrın sonunda “Atəşgah” Sığortanın balans kapitalı 18,2 milyon manat təşkil edib. Bu, ilin əvvəlindəki göstəricidən 1,4 milyon manat və ya 8,3% çoxdur. Kapitalın artması şirkətin maliyyə dayanıqlığı baxımından müsbət göstəricidir.
Kapitalın 5,008 milyon manatını nizamnamə kapitalı, 6,6 milyon manatını kapital ehtiyatları, 6,5 milyon manatını isə bölüşdürülməmiş mənfəət təşkil edib. Bu struktur şirkətin kapital bazasının müxtəlif komponentlərdən formalaşdığını göstərir.
Bununla belə, kapitalın artım tempi aktivlərin və öhdəliklərin artım tempindən aşağıdır. Kapitalın 8,3%, aktivlərin 22,9%, öhdəliklərin isə 28,1% artması maliyyə göstəricilərinin dinamikası arasında fərq olduğunu göstərir. Bu tendensiyanın davam edib-etməməsi gələcək dövrlərdə ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Sentyabrın sonuna olan göstəricilərə əsasən, kapitalın aktivlərə nisbəti təxminən 22,6% təşkil edir. Bu, balansın hansı hissəsinin kapital hesabına maliyyələşdiyini göstərən ümumi göstəricidir. Lakin həmin nisbət sığortaçının tənzimləyici kapital tələblərinə tam uyğunluğunu müəyyən etmək üçün kifayət etmir. Bunun üçün tələb olunan kapitalın, faktiki kapitalın və digər prudensial normativlərin ayrıca yoxlanılması lazımdır.
Əsas risklər: zərərlilik, xərclər və investisiya portfeli
“Atəşgah” Sığortanın 2026-cı ilin üçüncü rübünün yekunları üzrə maliyyə vəziyyətini qiymətləndirərkən bir neçə əsas risk istiqamətini fərqləndirmək mümkündür.
Birinci risk — xərclərin yüksək səviyyədə qalmasıdır. Doqquz ayda xərclərin 62,3 milyon manata çatması gəlirlərin əhəmiyyətli hissəsinin xərc maddələrinə yönəldiyini göstərir. Xərclərin gəlirlərlə demək olar ki, eyni templə artması mənfəətin genişlənməsini məhdudlaşdıra bilər. Şirkətin əsas vəzifələrindən biri əməliyyat xərclərinin strukturunu optimallaşdırmaq və hər bir sığorta məhsulunun rentabelliyini qiymətləndirməkdir.
İkinci risk — sığorta ehtiyatlarının adekvatlığıdır. Öhdəliklərin 58,5 milyon manatının sığorta ehtiyatlarından ibarət olması gələcək ödənişlərin düzgün proqnozlaşdırılmasının vacibliyini göstərir. İri sığorta hadisələri və gözləniləndən yüksək ödənişlər ehtiyatların artırılmasını tələb də bilər. Bu isə əlavə xərclər yaradaraq mənfəətə mənfi təsir göstərə bilər.
Üçüncü risk — investisiyaların konsentrasiyası və likvidliyidir. Aktivlərin təxminən 68%-nin investisiya aktivlərində cəmlənməsi portfelin keyfiyyətini və risk bölgüsünü xüsusi əhəmiyyətli edir. İnvestisiyaların hansı hissəsinin bank depozitlərindən, istiqrazlardan və digər maliyyə alətlərindən ibarət olduğu, onların emitentlər və müddətlər üzrə necə bölüşdürüldüyü ayrıca araşdırılmalıdır. Faiz dərəcələrinin dəyişməsi, qarşı tərəflərin ödəmə qabiliyyəti və aktivlərin vaxtından əvvəl nağdlaşdırılması imkanları bu baxımdan mühüm amillərdir.
Dördüncü risk — debitor borclarının yığılmasıdır. Şirkətin aktivlərində 8,7 milyon manat debitor borcunun olması vəsaitlərin vaxtında geri alınmasının vacibliyini önə çıxarır. Borcların gecikməsi və ya bir hissəsinin yığılmaması faktiki likvidliyə təsir edə bilər. Buna görə debitor borclarının yaş strukturu, gecikmə müddətləri və mümkün itkilər üzrə ehtiyatların səviyyəsi diqqətdə saxlanılmalıdır.
Beşinci risk — mənfəətin dayanıqlığıdır. İlk yarımilin zərərlə başa çatması, doqquz aylıq nəticənin isə müsbətə çevrilməsi maliyyə nəticələrinin il ərzində dəyişkən olduğunu göstərir. Bu dəyişiklik müsbət olsa da, onun davamlılığını müəyyən etmək üçün üçüncü rübün ayrıca mənfəət-zərər göstəriciləri və sığorta portfelinin zərərlilik əmsalları vacibdir.
Sığorta yığımlarının artması mənfəətə necə təsir edir?
Şirkətin bazardakı mövqeyi də maliyyə nəticələrinin təhlilində nəzərə alınmalıdır. Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatlarına əsaslanan statistikaya görə, “Atəşgah” Sığorta 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında 50,491 milyon manat sığorta haqqı toplayıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 36,2% artım deməkdir. Şirkət həmin göstərici ilə bazarda dördüncü yerdə qərarlaşıb.
Sığorta haqlarının artması şirkətin bazar fəaliyyətinin genişləndiyini göstərən müsbət amildir. Bununla belə, sığorta yığımlarının artması ilə mənfəətin artması arasında birbaşa və avtomatik əlaqə yoxdur. Əgər yeni müqavilələr yüksək zərərliliklə müşayiət olunursa və ya onların əldə edilməsi üçün böyük satış xərcləri çəkilirsə, yığımların artması maliyyə nəticəsini eyni səviyyədə yaxşılaşdırmaya bilər.
Bu səbəbdən gələcək hesabatlarda yalnız sığorta haqlarının ümumi məbləği deyil, sığorta ödənişlərinin yığımlara nisbəti, məhsullar üzrə zərərlilik, işlərin aparılması xərcləri və təkrarsığortadan sonra qalan risklərin səviyyəsi də araşdırılmalıdır.
Ümumilikdə, “Atəşgah” Sığortanın 2026-cı ilin üçüncü rübü üzrə maliyyə nəticələri şirkətin aktivlərinin, kapitalının və gəlirlərinin artdığını, doqquz aylıq dövrün isə xalis mənfəətlə başa çatdığını göstərir. Aktivlərin 80,7 milyon manata, kapitalın 18,2 milyon manata, xalis mənfəətin isə 1,09 milyon manata çatması müsbət məqamlar kimi qiymətləndirilə bilər.
Bununla yanaşı, öhdəliklərin 28,1% artması, aktivlərin böyük hissəsinin investisiyalarda cəmlənməsi, 8,7 milyon manatlıq debitor borcu və ilk yarımildə qeydə alınmış zərər maliyyə vəziyyətinin əlavə təhlilini zəruri edir. Şirkətin dayanıqlılığı yalnız mənfəətin mövcudluğu ilə deyil, bu mənfəətin hansı mənbələrdən formalaşması və gələcək sığorta ödənişlərinin nə dərəcədə etibarlı şəkildə qarşılanması ilə ölçülməlidir.
Təminatsız borcların böyük həcmi, faiz xərclərinin sürətli artımı problemi ilə üzləşən bank