“Azərbaycan Sənaye Bankı” ASC 2026-cı ilin ilk yarısını mənfəətlə başa vurub. Bankın xalis mənfəəti 3,444 milyon manat təşkil edib ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 20,3 faiz çoxdur. Lakin maliyyə nəticələrinin müsbət dinamikası ilə yanaşı, hesabatda kredit portfelinin sürətli genişlənməsi, faiz xərclərinin daha yüksək templə artması və depozitlərin strukturunda dəyişiklik kimi diqqətçəkən məqamlar da var.
Bankın 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında gəlirləri 31,654 milyon manat olub. Bu, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 20,6 faiz artım deməkdir. Eyni zamanda xərclər 27,168 milyon manata yüksəlib və illik müqayisədə 22 faiz artıb. Xüsusi ehtiyatlara ayırmalar 177 min manat təşkil edib və əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 56,4 faiz azalıb. Mənfəət vergisi ödənişləri isə 864 min manat olmaqla 20,7 faiz artıb.
Beləliklə, gəlirlərin artım tempinin xərclərin artımından bir qədər aşağı olması bankın xərclər üzərində nəzarətinin qarşıdakı dövrdə də əhəmiyyətli olacağını göstərir. Bununla belə, xalis mənfəətin 20,3 faiz artması bankın ümumi maliyyə nəticəsinin müsbət istiqamətdə dəyişdiyini göstərir.
Faiz gəlirləri bu nəticənin əsas mənbələrindən biridir. İlk yarımildə bankın faiz gəlirləri 23,147 milyon manat təşkil edib və illik müqayisədə 24,3 faiz artıb. Faiz xərcləri isə 12,815 milyon manata yüksələrək bir il ərzində 34 faiz artıb. Beləliklə, faiz xərclərinin artım tempi faiz gəlirlərinin artım tempini təxminən 10 faiz bəndi üstələyib.
Bu fərq bankın faiz gəlirlərindən əldə etdiyi üstünlüyün müəyyən hissəsinin maliyyələşmə xərcləri tərəfindən udulduğunu göstərir. Faiz xərclərinin gələcəkdə də yüksək templə artması halında bu amil xalis faiz gəlirinə və nəticə etibarilə mənfəətin artım sürətinə təzyiq göstərə bilər.
Kredit portfeli aktivlərdən xeyli sürətlə böyüyür
ASB-nin hesabat dövründə diqqət çəkən əsas göstəricilərindən biri kredit portfelinin sürətli artımıdır. İyunun 30-na müştərilərə verilmiş kreditlərin ümumi həcmi 405,425 milyon manat olub. Bu, ötən ilin eyni tarixi ilə müqayisədə 101,175 milyon manat və ya 33,3 faiz artım deməkdir. İlin əvvəlindən isə kredit portfeli 64,684 milyon manat və ya təxminən 19 faiz böyüyüb.
Müqayisə üçün, bankın ümumi aktivləri həmin tarixdə 874,525 milyon manat olub və illik artım 7,3 faiz təşkil edib. Bu o deməkdir ki, kredit portfeli bankın aktivlərindən dəfələrlə sürətlə böyüyüb. Kreditlərin aktivlərdə payı təxminən 46,4 faizə çatıb; bir il əvvəl bu göstərici 37,3 faiz idi.
Kreditləşmənin genişlənməsi bankın gəlir bazasının böyüməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Kreditlər üzrə faiz gəlirlərinin artması da bunu təsdiqləyir. Lakin kredit portfelinin aktivlərdən daha sürətli böyüməsi kredit riskinin bankın balansındakı çəkisinin artması deməkdir.
Burada əsas məsələ kreditlərin həcminin artmasından çox, həmin artımın keyfiyyətidir. Bankın kredit portfeli sürətlə böyüdükcə yeni kreditlərin risk profili, təminat strukturu, borcalanların maliyyə vəziyyəti və portfelin sektorlar üzrə konsentrasiyası daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Problemli kreditlərin dinamikası
İyunun 30-na ASB-nin vaxtı keçmiş kreditlərinin həcmi 5,365 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici ötən ilin eyni tarixi ilə müqayisədə 47,6 min manat və ya 0,9 faiz azalıb. Eyni zamanda ümumi kredit portfelinin 33,3 faiz böyüməsi fonunda vaxtı keçmiş kreditlərin azalması ilk baxışdan müsbət tendensiyadır.
Bu rəqəmlər vaxtı keçmiş kreditlərin ümumi kredit portfelinə nisbətinin təxminən 1,3 faiz səviyyəsində olduğunu göstərir. Lakin bu göstəriciyə yalnız cari vəziyyət kimi deyil, kredit portfelinin sürətli artımı fonunda dinamik göstərici kimi yanaşmaq lazımdır.
Çünki kreditləşmənin genişlənməsi ilə problemli kreditlərin yaranması arasında müəyyən zaman fərqi ola bilər. Buna görə 2026-cı ilin ikinci yarısında yeni verilmiş kreditlərin keyfiyyəti və gecikmələrin dinamikası bankın risk profilinin qiymətləndirilməsində əsas göstəricilərdən biri olacaq.
Digər diqqətçəkən məqam ehtiyat ayırmalarının azalmasıdır. İlk yarımildə mümkün kredit zərərləri üzrə ehtiyat xərcləri təxminən 175 min manat təşkil edib və illik müqayisədə 56,9 faiz azalıb. Kredit portfeli eyni vaxtda 33,3 faiz böyüdüyündən, ehtiyatların azalmasının qarşıdakı dövrlərdə də davam edib-etməyəcəyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Fiziki şəxslərin müddətli depozitləri azalır
ASB-nin depozit portfeli iyunun 30-na 513,626 milyon manat olub. Bir il əvvəl bu göstərici 490,693 milyon manat idi. Beləliklə, ümumi depozitlər 22,933 milyon manat və ya 4,7 faiz artıb. Lakin ümumi göstəricinin arxasında depozitlərin strukturunda əhəmiyyətli dəyişiklik baş verib.
Maliyyə institutları istisna olmaqla depozitlərin həcmi 436,520 milyon manatdan 414,112 milyon manata düşüb və 5,1 faiz azalıb. Fiziki şəxslərin müddətli depozitləri də 293,176 milyon manatdan 285,745 milyon manata enib. Azalma 2,5 faiz təşkil edib.
Bunun əksinə, hüquqi şəxslərin müddətli depozitləri kəskin artıb. Bu kateqoriya üzrə vəsaitlərin həcmi 82,041 milyon manatdan 144,943 milyon manata yüksəlib. Artım 62,902 milyon manat və ya 76,7 faizdir. Hüquqi şəxslərin tələbli depozitləri isə 32,9 faiz azalaraq 63,748 milyon manata düşüb.
Bu struktur dəyişikliyi bankın maliyyələşmə bazasında korporativ müddətli vəsaitlərin rolunun artdığını göstərir. Korporativ depozitlərin artması bank üçün əlavə resurs bazası yaratsa da, depozitlərin müəyyən müştəri qruplarında daha çox cəmlənməsi maliyyələşmə mənbələrinin diversifikasiyası baxımından izlənilməli məsələdir.
Xüsusilə fiziki şəxslərin müddətli depozitlərinin azalması ilə hüquqi şəxslərin müddətli depozitlərinin sürətli artımının eyni vaxtda baş verməsi depozit bazasının strukturunda balansın dəyişdiyini göstərir. Bu vəsaitlərin müddəti, qiyməti və konsentrasiyası bankın likvidlik və faiz risklərinin idarə edilməsində mühüm rol oynayacaq.
Kapital artır, lakin kredit artımı daha sürətlidir
İyunun 30-na bankın balans kapitalı 131,984 milyon manat təşkil edib. Bu, illik müqayisədə 6,3 faiz artım deməkdir. Eyni tarixdə bankın öhdəlikləri 742,540 milyon manat olub və 7,5 faiz artıb.
Kapitalın artması bankın maliyyə dayanıqlığı baxımından müsbət amildir. Lakin kredit portfelinin 33,3 faiz böyüməsi ilə müqayisədə kapital artımının 6,3 faiz olması kreditləşmənin kapitaldan xeyli sürətlə genişləndiyini göstərir.
Bu, avtomatik olaraq problem demək deyil. Lakin kredit portfelinin artımı davam etdikcə kapital buferlərinin də risklərin artımına uyğun səviyyədə saxlanılması vacib olur. Xüsusilə kredit portfelinin keyfiyyətində pisləşmə yaranacağı halda kapitalın potensial zərərləri absorbsiya etmək qabiliyyəti daha mühüm göstəriciyə çevrilir.
Qarşıdakı dövr üçün əsas risklər
Beləliklə, diqqət çəkən əsas risklər kredit portfelinin sürətli böyüməsi, faiz xərclərinin gəlirlərdən daha yüksək templə artması və depozit bazasının strukturunun dəyişməsi ilə bağlıdır.
Birinci risk kreditləşmənin sürətidir. Kredit portfelinin bir il ərzində 33,3 faiz böyüməsi aktivlərin 7,3 faizlik artımını əhəmiyyətli dərəcədə üstələyib. Bu, bankın gəlirlərinin artmasına imkan versə də, kredit riskinin də balansdakı çəkisini yüksəldir.
İkinci risk faiz xərcləridir. Faiz gəlirlərinin 24,3 faiz artmasına qarşılıq faiz xərclərinin 34 faiz yüksəlməsi bankın maliyyələşmə qiymətinin mənfəət dinamikasına təsir göstərə biləcəyini göstərir.
Üçüncü risk depozitlərin strukturudur. Ümumi depozitlər 4,7 faiz artsa da, fiziki şəxslərin müddətli depozitləri azalıb, hüquqi şəxslərin müddətli depozitləri isə 76,7 faiz artıb. Bu dəyişiklik maliyyələşmə mənbələrinin sabitliyi və konsentrasiyası baxımından izlənməlidir.
Dördüncü məsələ ehtiyatların dinamikasıdır. Kredit portfeli sürətlə böyüdüyü halda mümkün kredit zərərləri üzrə ehtiyatların azalması hazırda mənfəətə müsbət təsir göstərir. Lakin portfelin keyfiyyətində gələcəkdə dəyişiklik yaranarsa, ehtiyat xərclərinin yenidən artması mümkündür.
Bir sözlə, bankın növbəti dövrdəki fəaliyyətinin qiymətləndirilməsində yalnız mənfəət göstəricisinə deyil, sürətlə böyüyən kredit portfelinin keyfiyyətinə, vaxtı keçmiş kreditlərin dinamikasına, faiz marjasına, depozitlərin strukturuna və kapitalın kredit artımını nə dərəcədə müşayiət etdiyinə də diqqət yetirmək lazım gələcək.
Bankın 2026-cı ilin ikinci yarısındakı əsas göstəriciləri bu meyllərin müvəqqəti, yoxsa davamlı olduğunu müəyyənləşdirmək baxımından daha geniş məlumat verəcək.
Sığorta haqları, kapitalı azalan, ödənişlərin kəskin artan sığorta şirkəti – TƏHLİL