Xalq Bankın 2026-cı ilin üçüncü rübü üzrə maliyyə nəticələri bankın fəaliyyətində bir sıra mühüm dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Sentyabrın 30-na olan vəziyyətə görə, bankın aktivləri 2 milyard 827,9 milyon manat, kredit portfeli 1 milyard 910,9 milyon manat, müştəri depozitləri isə 1 milyard 598,5 milyon manat təşkil edib. Bankın balans kapitalı 536,1 milyon manata çatıb. Bununla belə, ilin ilk doqquz ayının xalis mənfəəti ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.
Bankın yanvar-sentyabr aylarında xalis mənfəəti 24,1 milyon manat təşkil edib. Bu, 2025-ci ilin eyni dövründəki 51,5 milyon manatla müqayisədə təxminən 53,3 faiz azalma deməkdir. Başqa sözlə, bankın xalis mənfəəti bir il ərzində 27,4 milyon manat azalıb. Mənfəətin bu qədər aşağı düşməsi bankın gəlirliliyinin zəiflədiyini göstərən əsas göstəricidir.
Mənfəətin azalmasını yalnız bir amillə izah etmək düzgün olmazdı. Bankın əməliyyat gəlirlərinin azalması, əməliyyat xərclərinin artması və kredit zərərləri üzrə ehtiyat ayırmalarından əldə olunan qənaətin əvvəlki illə müqayisədə aşağı düşməsi birlikdə maliyyə nəticələrinə təsir göstərib.
Beləliklə, əsas məsələ bankın mənfəət əldə etməyə davam etməsi deyil, bu mənfəətin hansı səbəblərdən azaldığı və mövcud tendensiyanın növbəti hesabat dövrlərində davam edib-etməyəcəyidir.
Xərclər yüksəlir, xüsusi ehtiyatlara ayırmalar 3, dəfə azalıb
Xalq Bankın 2026-cı ilin ilk doqquz ayı üzrə əməliyyat gəlirləri 184,4 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10 faiz aşağıdır. Eyni zamanda, əməliyyat xərcləri 151,1 milyon manata yüksəlib ki, bu da illik müqayisədə 4,4 faiz artım deməkdir.
Gəlirlərin azalması fonunda xərclərin artması bankın əməliyyat səmərəliliyinə təzyiq göstərən amildir. Gəlirlərin əvvəlki səviyyədə qorunmaması, xərclərin isə yüksəlməsi nəticəsində bankın gəlir və xərc arasındakı fərqi daralır. Bu proses davam edərsə, kredit portfelinin artması belə mənfəətin əvvəlki səviyyəyə qayıtması üçün kifayət etməyə bilər.
Bankın xüsusi ehtiyatlara ayırmaları üzrə qənaəti 1,4 milyon manat təşkil edib. Bu göstərici əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3,8 dəfə azdır. Burada nəzərə almaq lazımdır ki, ehtiyatlara ayırmalar üzrə qənaətin azalması avtomatik olaraq problemli kreditlərin eyni nisbətdə artması demək deyil. Bununla belə, həmin göstərici mənfəətin formalaşmasına təsir edən amillərdən biridir və kredit risklərinin qiymətləndirilməsi zamanı diqqətdə saxlanılmalıdır.
Mənfəət vergisi ödənişləri də illik müqayisədə 23,6 faiz azalaraq 10,6 milyon manat olub. Lakin vergi ödənişlərinin azalması xalis mənfəətdəki kəskin geriləməni kompensasiya etməyib.
Aktivləri 356,6 milyon manat “əriyib”
2026-cı il sentyabrın 30-na Xalq Bankın aktivləri 2 milyard 827,9 milyon manat təşkil edib. Bu, 2025-ci ilin sonundakı 3 milyard 184,5 milyon manatla müqayisədə 356,6 milyon manat və ya 11,2 faiz azdır. İllik müqayisədə isə aktivlər 22,1 faiz azalıb.
Aktivlərin azalması özlüyündə bankın maliyyə vəziyyətinin pisləşdiyini sübut etmir. Bu dəyişiklik aktivlərin strukturunun yenidən qurulması, likvid vəsaitlərin yerləşdirilməsi və digər əməliyyatlarla bağlı ola bilər. Bununla belə, azalma əhəmiyyətli olduğundan onun səbəbləri ayrıca təhlil edilməlidir.
Mövcud məlumatlara əsasən, aktivlərin azalmasında digər banklardakı müxbir hesablarda saxlanılan vəsaitlərin və qiymətli kağızlara investisiyaların həcminin aşağı düşməsi mühüm rol oynayıb. Bankın müxbir hesablarındakı vəsaitlər 2025-ci ilin sonundakı təxminən 494,9 milyon manatdan 2026-cı ilin sentyabrının sonunda 117,7 milyon manata enib. Azalma 76,2 faiz təşkil edib.
Qiymətli kağızlar portfeli də eyni müddətdə 218,1 milyon manatdan 52,7 milyon manata düşüb. Bu, 75,8 faizlik azalmadır.
Belə dəyişikliklər bankın likvid vəsaitlərinin və investisiya aktivlərinin strukturuna təsir edir. Müxbir hesablardakı vəsaitlərin azalması bankın digər maliyyə institutlarında saxladığı likvid resursların həcminin kiçildiyini göstərir. Qiymətli kağızlar portfelinin azalması isə bankın investisiya aktivlərinin əvvəlki səviyyədə olmadığını göstərir.
Bu vəsaitlərin hansı istiqamətlərə yönəldilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əgər azalma daha gəlirli və dayanıqlı aktivlərin formalaşdırılması ilə müşayiət olunursa, bu, səmərəliliyin artırılması baxımından əsaslandırıla bilər. Lakin eyni zamanda likvidlik ehtiyatlarının azalması bankın gözlənilməz pul tələblərini qarşılamaq imkanlarına təsir edə bilər. Buna görə də aktivlərin ümumi həcmi ilə yanaşı, onların keyfiyyəti və likvidliyi də qiymətləndirilməlidir.
“Atəşgah” Sığortanın problemləri – Xərcləri, öhdəlikləri daha yüksək templə artır – TƏHLİL
Kredit riskləri
Xalq Bankın kredit portfeli 2026-cı ilin ilk doqquz ayında artıb. Müştərilərə verilmiş kreditlərin ümumi həcmi 2025-ci ilin sonundakı 1 milyard 847,4 milyon manatdan sentyabrın sonunda 1 milyard 910,9 milyon manata yüksəlib. Artım 63,5 milyon manat və ya 3,4 faiz təşkil edib.
Kredit portfelinin böyüməsi bankın əsas gəlir mənbələrindən olan kredit əməliyyatlarının genişləndiyini göstərir. Lakin kreditləşmənin artması ilə yanaşı, borcalanların ödəmə qabiliyyəti, kreditlərin keyfiyyəti və mümkün itkilər üçün yaradılan ehtiyatların yetərliliyi də vacibdir.
Hesabat dövrünün sonunda kreditlərin ümumi aktivlərdə payı təxminən 67,6 faizə yüksəlib. İlin sonunda bu göstərici təxminən 58 faiz idi. Deməli, bankın aktivlərinin strukturunda kreditlərin çəkisi artıb. Bu dəyişiklik bankın gəlirlərinin kredit əməliyyatlarından asılılığını artırmaqla yanaşı, kredit risklərinin də maliyyə nəticələrinə təsir imkanlarını genişləndirir.
Əsas risk borcalanların ödəniş intizamının zəifləməsi və ya iqtisadi şəraitin pisləşməsi nəticəsində kredit itkilərinin artmasıdır. Problemli kreditlərin yüksəlməsi ehtiyat ayırmalarını artıraraq mənfəəti azalda bilər. Artıq mənfəətin illik müqayisədə yarıdan çox azalması fonunda kredit portfelinin keyfiyyətinin qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bununla belə, kredit portfelinin artması əsasında problemli kreditlərin də artdığı qənaətinə gəlmək olmaz. Belə nəticəyə gəlmək üçün vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi, restrukturizasiya olunmuş borclar, kreditlərin risk qrupları üzrə bölgüsü və mümkün kredit itkiləri üçün yaradılmış ehtiyatlar barədə ətraflı məlumat lazımdır.
Təminatsız borcların böyük həcmi, faiz xərclərinin sürətli artımı problemi ilə üzləşən bank
Depozitləri 322,8 milyon manat azalıb
Xalq Bankın müştəri depozitləri 2025-ci ilin sonunda 1 milyard 921,3 milyon manat olduğu halda, 2026-cı il sentyabrın sonunda 1 milyard 598,5 milyon manata düşüb. Azalma 322,8 milyon manat və ya 16,8 faiz təşkil edib.
Depozitlər bankların əsas maliyyələşmə mənbələrindən biridir. Buna görə də depozit portfelinin azalması bankın resurs bazasının vəziyyəti baxımından əhəmiyyətli göstəricidir. Eyni zamanda, kredit portfelinin artması fonunda depozitlərin azalması kreditləşmənin maliyyələşdirilməsi üçün digər mənbələrin rolunu və likvidliyin idarə edilməsini daha vacib edir.
Müştəri depozitlərinin kredit portfelinə nisbəti təxminən 83,6 faizdir. Başqa sözlə, müştərilərin depozitləri kredit portfelinin bütün həcmini qarşılamır. Lakin bu göstəricini birbaşa likvidlik çatışmazlığı kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Banklar fəaliyyətlərini digər öhdəliklər, banklararası vəsaitlər və kapital hesabına da maliyyələşdirə bilirlər.
Əsas məsələ depozitlərin azalmasının səbəbləri, maliyyələşmənin digər mənbələrinin dəyəri və öhdəliklərin müddət strukturudur. Əgər depozitlərin azalması daha bahalı maliyyələşmə mənbələrinə ehtiyacı artırarsa, bu, bankın faiz xərclərinə və nəticədə mənfəətinə əlavə təzyiq yarada bilər.
Bundan başqa, depozitlərin hansı müştəri qrupları üzrə azaldığı da əhəmiyyətlidir. Bir neçə iri müştərinin vəsaitlərini geri çəkməsi ilə çoxsaylı kiçik əmanətlərin azalması bankın resurs bazasına fərqli təsir göstərir. Buna görə də depozit portfelinin sabitliyi və konsentrasiyası barədə məlumatlar risklərin daha dəqiq qiymətləndirilməsinə imkan verərdi.
“PAŞA Sığorta”nın xərcləri yüksək templə artır, mənfəəti azalır – TƏHLİL
Balans kapitalında da azalma var
Xalq Bankın balans kapitalı 2026-cı il sentyabrın sonunda 536,1 milyon manat təşkil edib. Bununla belə, 2025-ci ilin sonundakı 542,5 milyon manatla müqayisədə kapital 6,4 milyon manat və ya 1,2 faiz azalıb.
Kapitalın azalması bankın maliyyə nəticələrinin zəifləməsi fonunda diqqət tələb etsə də, mövcud göstəricilər kapital təminatının zəif olduğu qənaətinə gəlməyə əsas vermir. Dərc edilmiş prudensial məlumatlara görə, bankın məcmu kapitalı təxminən 488,9 milyon manat, məcmu kapital adekvatlığı əmsalı isə 21,96 faiz təşkil edib. Birinci dərəcəli kapitalın adekvatlığı 21,61 faiz olub.
Bu göstəricilər bankın kapitalının risk dərəcəsi üzrə ölçülmüş aktivlərə nisbətinin yüksək olduğunu göstərir. Yetərli kapital bankın gözlənilməz itkiləri qarşılamaq imkanlarını artırır və maliyyə dayanıqlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.
Bununla belə, kapital adekvatlığının yüksək olması gəlirlilik və likvidlik risklərini tam aradan qaldırmır. Kreditlərin keyfiyyətinin pisləşməsi, ehtiyatların artması və gəlirlərin azalması kapitalın gələcək dinamikasına təsir edə bilər. Buna görə də kapital göstəricilərinin növbəti dövrlərdə necə dəyişəcəyi də izlənilməlidir.
Xalq Bankın 2026-cı ilin üçüncü rübü üzrə maliyyə nəticələri bir-biri ilə əlaqəli bir neçə tendensiyanı üzə çıxarır. Xalis mənfəətin 53,3 faiz azalması, əməliyyat gəlirlərinin aşağı düşməsi, xərclərin artması və depozit portfelinin kiçilməsi bankın qarşısında müəyyən çağırışlar yaradır. Eyni zamanda, aktivlərin azalması və kreditlərin ümumi aktivlərdə payının yüksəlməsi aktivlərin strukturu və likvidliyin idarə olunması məsələlərini aktuallaşdırır.
Növbəti hesabat dövrlərində əməliyyat gəlirlərinin bərpası, xərclərin optimallaşdırılmas, kredit portfelinin keyfiyyəti və depozit bazasının sabitliyi təmin olunmazsa, bu, ciddi suallara, problemlərə yol aça bilər.
Ümumilikdə, Xalq Bankın kapital göstəriciləri müəyyən maliyyə dayanıqlığı ehtiyatının mövcudluğuna işarə etsə də, mənfəətin kəskin azalması bankın fəaliyyətinin səmərəliliyi ilə bağlı əsas sual olaraq qalır. Bankın gələcək maliyyə vəziyyəti kredit portfelinin keyfiyyətini qorumaqla yanaşı, gəlir və xərc balansını nə dərəcədə yaxşılaşdıra bilməsindən asılı olacaq.