Expressbank ASC 2026-cı ilin üçüncü rübü üzrə maliyyə hesabatını açıqlayıb. Sentyabrın 30-na bankın aktivləri 725,4 milyon manata, kredit portfeli 592,4 milyon manata, depozitləri 372,2 milyon manata çatıb. İlk doqquz ayda xalis mənfəət illik müqayisədə 65,1% artaraq 9,94 milyon manat olub. Bununla yanaşı, kapitalın azalması, öhdəliklərin daha sürətlə artması, kredit portfelində vaxtı keçmiş borclar və maliyyələşmə strukturunun xüsusiyyətləri bankın göstəricilərinə daha dərindən baxmağı zəruri edir.
Hesabata əsasən, 2026-cı il sentyabrın 30-da bankın aktivləri 725,45 milyon manat təşkil edib. Bu, 2025-ci ilin sonundakı 666,74 milyon manatla müqayisədə 8,8% artım deməkdir. Müştərilərə verilən kreditlərin ümumi məbləği 592,36 milyon manata çatıb. İlin əvvəlindən kredit portfelinin artımı 7,8% olub.
Kreditlərin strukturunda istehlak və biznes kreditləri, eləcə də daşınmaz əmlak kreditləri əsas yer tutur. İstehlak kreditləri 239,04 milyon manat, biznes kreditləri 222,95 milyon manat, daşınmaz əmlak kreditləri isə 130,37 milyon manat təşkil edib. Bu bölgü bankın həm fərdi müştərilərə, həm də biznes sektoruna maliyyə ayırdığını göstərir.
Bununla belə, kredit portfelinin böyüməsi özlüyündə maliyyə dayanıqlığının artması demək deyil. Əsas məsələ verilmiş kreditlərin nə dərəcədə vaxtında qaytarılması, borcalanların ödəmə qabiliyyəti və mümkün itkilərin hansı səviyyədə ehtiyatlarla qarşılanmasıdır.
Ehtiyatlardan iki dəfə çox vaxtı keçmiş kreditlər var
Bankın kredit riski üzrə hesabatında vaxtı keçmiş kreditlərin ümumi məbləği 24,74 milyon manat göstərilir. Bu, 592,36 milyon manatlıq kredit portfelinin təxminən 4,18%-nə bərabərdir. Göstərici portfeldə ödəniş intizamı ilə bağlı müəyyən risklərin olduğunu göstərir, lakin kreditlərin gecikmə müddətləri və borcların sonradan geri qaytarılması imkanları nəzərə alınmadan yekun nəticə çıxarmaq düzgün olmaz.
Hesabatda vaxtı keçmiş kreditlərin əsas hissəsi biznes kreditləri deyil, istehlak kreditləri üzrə qeydə alınıb. İstehlak kreditlərində vaxtı keçmiş borclar 9,38 milyon manat, biznes kreditlərində isə 14,56 milyon manat təşkil edir. Məbləğ baxımından biznes kreditləri daha böyük paya malik olsa da, kreditlərin həcmi nəzərə alındıqda vaxtı keçmiş borcların istehlak portfelindəki xüsusi çəkisi təxminən 3,93%, biznes portfelində isə 6,53% təşkil edir. Bu, biznes kreditləri üzrə borcların geri qaytarılması riskinin ayrıca diqqətlə izlənilməsini tələb edir.
Bank mümkün kredit itkilərini qarşılamaq üçün 11,696 milyon manat məqsədli ehtiyat yaradıb. Bu məbləğ ümumi kredit portfelinin təxminən 1,97%-nə bərabərdir. Vaxtı keçmiş kreditlərin məbləğinin ehtiyatlardan təxminən iki dəfə çox olması diqqətçəkən məqamdır.Digər tərəfdən, əsas məsələ problemli kreditlərin təsnifatı, girovların real dəyəri və mümkün zərərlərin əhatə səviyyəsidir.
Kapitalı azalır, öhdəlikləri artır
Expressbankın maliyyə vəziyyətində diqqət çəkən digər məqam kapitalın dinamikasıdır. Bankın cəmi kapitalı 2025-ci ilin üçüncü rübünün sonunda 135,90 milyon manat olduğu halda, 2026-cı ilin sentyabrın 30-da 130,90 milyon manata enib. Beləliklə, kapital illik müqayisədə 5 milyon manat və ya 3,7% azalıb. Eyni zamanda, səhmdar kapitalı 112,545 milyon manat səviyyəsində dəyişməz qalıb.
Kapitalın azalması mənfəətin artdığı şəraitdə xüsusilə araşdırılmalı göstəricidir. Bu dəyişiklik dividend ödənişləri, kapitalın digər komponentlərindəki hərəkətlər və ya başqa mühasibat əməliyyatları ilə bağlı ola bilər. Mövcud rəqəmlər azalmaya səbəb olan konkret amili müəyyənləşdirməyə imkan vermir. Bununla belə, kapitalın dinamikası gələcəkdə kredit itkilərinin qarşılanması və aktivlərin genişləndirilməsinin maliyyələşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Digər tərəfdən, bankın cəmi öhdəlikləri 2025-ci ilin sentyabr ayının sonundakı 509,56 milyon manatdan 2026-cı ilin eyni dövründə 594,55 milyon manata yüksəlib. Artım 16,7% təşkil edib. Bu, aktivlərin illik 12,4%-lik artımını üstələyir. Nəticədə maliyyələşmədə öhdəliklərin rolu yüksəlib, kapitalın ümumi maliyyə strukturundakı payı isə zəifləyib.
Bu dinamika avtomatik olaraq ödəmə qabiliyyəti problemi demək deyil. Lakin öhdəliklərin artım tempi, kapitalın azalması və kredit risklərinin birlikdə izlənilməsi vacibdir. Kapital adekvatlığının normativ göstəriciləri ilə yanaşı, mümkün stress ssenarilərində bankın itkiləri qarşılamaq imkanları da qiymətləndirilməlidir.
Bankın depozit portfeli 2026-cı ilin sentyabrın 30-da 372,20 milyon manat təşkil edib. Bu, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 25,5% artım deməkdir. Depozitlərin 329,99 milyon manatı fiziki şəxslərin, 42,21 milyon manatı isə hüquqi şəxslərin vəsaitləridir. Beləliklə, ümumi depozit portfelinin təxminən 88,7%-i fiziki şəxslərin payına düşür.
Əhalinin əmanətlərinin artması bankın maliyyələşmə bazasının genişləndiyini göstərir. Bununla yanaşı, fiziki şəxslərin depozitlərində yüksək payın olması əmanətçilərin davranışını və vəsaitlərin nə dərəcədə sabit olduğunu mühüm amilə çevirir. Əmanətlərin böyük hissəsinin qısa müddətdə geri çəkilməsi ehtimalı likvidlik idarəetməsinə əlavə təzyiq yarada bilər. Bu riskin real səviyyəsini müəyyənləşdirmək üçün depozitlərin müddət bölgüsü, faiz şərtləri və ən iri əmanətçilərin payı barədə məlumatlar lazımdır.
Daha mühüm məqamlardan biri bankın kredit təşkilatları və digər maliyyə institutları qarşısında 197,79 milyon manat öhdəliyinin olmasıdır. Bu məbləğ ümumi öhdəliklərin təxminən üçdə birinə bərabərdir. Belə maliyyələşmə bank üçün resurs mənbəyi rolunu oynasa da, maliyyə institutlarından cəlb olunan vəsaitlərin müddəti, dəyəri və yenilənmə şərtləri risklərin qiymətləndirilməsində əsas göstəricilərdir.
Yelo Bankın mənfəəti azalıb, faiz xərcləri sürətlə artıb – ARAŞDIRMA
Mənfəət artımı davamlıdırmı?
Expressbankın 2026-cı ilin ilk doqquz ayında faiz gəlirləri 70,21 milyon manat, faiz xərcləri 26,56 milyon manat, xalis faiz gəliri isə 43,65 milyon manat olub. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə faiz gəlirləri 15,7%, xalis faiz gəliri isə 10,2% artıb. Bununla yanaşı, depozitlər üzrə faiz xərcləri 14,59 milyon manatdan 20,50 milyon manata yüksəlib. Artım təxminən 40,5% təşkil edib.
Bu fərq vacibdir: bank kreditlərdən və digər faiz gətirən aktivlərdən daha çox gəlir əldə etsə də, resursların cəlb edilməsi də bahalaşıb. Depozitlər üzrə faiz xərclərinin faiz gəlirlərindən daha sürətlə artması gələcək dövrlərdə xalis faiz gəlirinin yüksəlməsini çətinləşdirə bilər. Əgər kreditlərdən əldə olunan gəlirlilik azalarsa və ya depozitlərin dəyəri yüksək qalarsa, mənfəət marjası darala bilər.
Bankın qeyri-faiz gəlirləri 14,57 milyon manat, qeyri-faiz xərcləri isə 39,68 milyon manat təşkil edib. Əməliyyat mənfəəti 18,54 milyon manata çatıb. Kredit itkiləri üçün yaradılan məqsədli ehtiyatlar 6,06 milyon manat, xalis mənfəət isə 9,94 milyon manat olub. Ötən ilin eyni dövründə xalis mənfəət 6,02 milyon manat təşkil etmişdi. Beləliklə, xalis mənfəətin 65,1% artması müsbət göstəricidir, amma bu artımın davamlılığı gəlirlərin keyfiyyətindən və risk xərclərindən asılıdır.
Likvidlik və faiz riskləri
Bankın dərc etdiyi likvidlik riski hesabatında ödəniş müddətləri üzrə aktiv və öhdəliklərin fərqləri görünür. Xüsusilə bir günədək müddət üzrə mənfi 53,83 milyon manatlıq, beş ildən artıq müddət üzrə isə mənfi 134,49 milyon manatlıq fərq göstərilib. Bu rəqəmlər müddətlər üzrə balanssızlığın mövcudluğuna işarə edir, lakin özlüyündə likvidlik böhranının sübutu deyil. Bankın real likvidlik vəziyyəti nağd vəsaitlər, likvid qiymətli kağızlar, gözlənilən pul axınları və maliyyələşmə mənbələrinin əlçatanlığı ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Bundan başqa, kreditlərin və depozitlərin faiz dərəcələrindəki dəyişikliklər bankın gəlirliliyinə təsir edə bilər. Sabit və dəyişkən faizli aktiv və öhdəliklərin nisbəti, eləcə də faizlərin yenidən müəyyənləşdirilməsi müddətləri bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Mövcud hesabatlar risklərin izlənilməsi üçün məlumat versə də, tam stress-test nəticələri olmadan mümkün itkilərin miqyasını dəqiq müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Beləliklə, Expressbankın 2026-cı ilin üçüncü rübü üzrə nəticələri aktivlərin, kreditlərin, depozitlərin və xalis mənfəətin artdığını göstərir. Bununla yanaşı, kapitalın illik müqayisədə azalması, öhdəliklərin daha sürətli genişlənməsi, vaxtı keçmiş kreditlərin 24,74 milyon manata çatması və maliyyələşmə strukturunda maliyyə institutları qarşısında öhdəliklərin böyük payı diqqət tələb edir.
Bankın risk profilini daha dəqiq qiymətləndirmək üçün növbəti hesabatlarda problemli kreditlərin dinamikası, ehtiyatların yetərliliyi, kapital adekvatlığı, iri borcalanların payı və depozitlərin müddət strukturu ayrıca izlənilməlidir. Mənfəət artımının dayanıqlı olub-olmayacağı məhz kreditlərin keyfiyyətindən, resursların dəyərindən və kapitalın gələcək dinamikasından asılı olacaq.
Xalq Bankın mənfəəti yarıdan çox azalıb: Gəlirləri “buxarlanır”, xərcləri artır