“Yelo Bank” ASC 2026-cı ilin ilk doqquz ayını 17,3 milyon manat xalis mənfəətlə başa vurub. Bankın aktivləri, kredit portfeli və kapitalı artmaqda davam etsə də, gəlirlərin strukturunda və xərc dinamikasında diqqət çəkən məqamlar var. Xüsusilə faiz xərclərinin faiz gəlirlərindən daha sürətlə artması, xalis mənfəətin ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə azalması və depozit bazasının strukturunda dəyişikliklər bankın maliyyə dayanıqlığı baxımından izlənilməli istiqamətlərdir.
Bankın açıqladığı məlumatlara əsasən, 30 sentyabr 2026-cı il tarixinə aktivlərin həcmi 1 milyard 558,7 milyon manat təşkil edib. İlin əvvəli ilə müqayisədə bu, təxminən 43,4 milyon manat və ya 2,9% artım deməkdir. Kredit portfeli isə 1 milyard 150,3 milyon manata yüksəlib. Bankın kreditləşməni genişləndirməsi gələcək gəlirlər üçün imkan yaratsa da, bu artımın keyfiyyəti, kreditlərin vaxtında qaytarılması və maliyyələşmə xərclərinin dinamikası xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Xalis mənfəətin azalması əsas xəbərdarlıq siqnalıdır
Hesabat dövründə bankın xalis mənfəəti 17,3 milyon manat olub. Bu nəticə 2025-ci ilin eyni dövründə qeydə alınmış təxminən 24,8 milyon manatlıq xalis mənfəətdən 30,5% aşağıdır. Beləliklə, aktivlərin və kredit portfelinin artması mənfəətin yüksəlməsi ilə müşayiət olunmayıb.
Bu ziddiyyət bankın fəaliyyətinin səmərəliliyinin qiymətləndirilməsini zəruri edir. Kredit portfelinin böyüməsi özlüyündə müsbət göstərici sayılsa da, kreditlər üzrə əldə olunan gəlirlə həmin kreditlərin maliyyələşdirilməsi, əməliyyat xərcləri və mümkün itkilər üçün yaradılan ehtiyatlar arasında tarazlıq qorunmalıdır.
Mənfəətin azalması bankın zərərə düşdüyü anlamına gəlmir. Bununla belə, azalma davamlı xarakter alarsa, kapitalın daxili mənbələr hesabına artırılması imkanlarını zəiflədə, yeni kreditləşmənin maliyyələşdirilməsinə və səhmdar gəlirliliyinə təsir göstərə bilər.
Faiz xərcləri gəlirlərdən daha sürətlə artır
Bankın yanvar-sentyabr aylarında faiz gəlirləri 153,5 milyon manat təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 17,4% artım deməkdir. Eyni zamanda, faiz xərcləri 47,6 milyon manatdan 61,3 milyon manata yüksələrək təxminən 28,7% artıb.
Burada əsas risk faiz xərclərinin artım tempinin faiz gəlirlərinin artım tempini üstələməsidir. Bank depozitlər və digər maliyyələşmə mənbələri üzrə daha çox xərc çəkdikdə, kreditlərdən əldə olunan gəlirlərin artması həmin yükü tam kompensasiya etməyə bilər.
Bununla belə, bankın xalis faiz gəliri 2025-ci ilin ilk doqquz ayında qeydə alınmış 80,6 milyon manatdan 87,7 milyon manata yüksəlib. Artım təxminən 8,8% təşkil edib. Deməli, bank faiz gəlirləri ilə faiz xərcləri arasındakı fərqi müsbət saxlaya bilib, lakin xalis faiz gəlirinin artımı ümumi faiz gəlirlərinin artımından xeyli zəif olub.
Bu tendensiyanın davam etməsi xalis faiz marjasına təzyiq yarada bilər. Riskin real səviyyəsini müəyyənləşdirmək üçün faiz gətirən aktivlərin orta gəlirliliyi, depozitlərin orta dəyəri, sabit və dəyişkən faizli aktiv və öhdəliklərin nisbəti də qiymətləndirilməlidir.
Xalq Bankın mənfəəti yarıdan çox azalıb: Gəlirləri “buxarlanır”, xərcləri artır
Kredit portfelinin artımı yeni risklər yaradır
Sentyabrın sonuna bankın kredit portfeli 1 milyard 150,3 milyon manat olub. İlin əvvəli ilə müqayisədə portfel təxminən 61,2 milyon manat və ya 5,6% böyüyüb. Bu artımın əsas hissəsi biznes kreditlərinin payına düşür. Biznes kreditləri 673,6 milyon manatdan 720,5 milyon manata yüksələrək təxminən 7% artıb.
Biznes kreditlərinin genişlənməsi real sektorun maliyyələşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bununla yanaşı, kreditlərin müəyyən sahələrdə cəmləşməsi, borcalanların gəlirlərinin iqtisadi şəraitdən asılılığı və kreditlərin girov təminatının keyfiyyəti bankın risk profilinə təsir edə bilər. İqtisadi aktivliyin zəifləməsi, satışların azalması və ya borcalanların pul axınlarının pisləşməsi problemli kreditlərin artmasına səbəb ola bilər.
İstehlak kreditləri təxminən 319,1 milyon manat təşkil edib və ilin əvvəli ilə müqayisədə cəmi 0,5% artıb. Daşınmaz əmlak kreditləri isə 98,1 milyon manatdan 110,7 milyon manata yüksələrək 12,9% artım göstərib. Bu dinamika kredit portfelinin strukturunda daşınmaz əmlakla bağlı maliyyələşmənin rolunun artdığını göstərir.
İpoteka və digər daşınmaz əmlak kreditlərinin artması girov təminatını gücləndirə bilər. Lakin daşınmaz əmlak bazarında qiymətlərin dəyişməsi, girovun satış müddəti və borcalanın ödəmə qabiliyyəti nəzərə alınmalıdır. Kreditlərin sahələr, regionlar və risk kateqoriyaları üzrə bölgüsü olmadan portfelin keyfiyyəti haqqında qəti nəticə çıxarmaq mümkün deyil.
Ehtiyat ayırmaları və problemli kreditlər diqqət mərkəzində qalmalıdır
Bank yanvar-sentyabr aylarında mümkün kredit itkiləri üçün təxminən 6,5 milyon manat ehtiyat xərci qeydə alıb. Bu məbləğ kredit portfelinin böyüklüyü ilə müqayisədə nisbətən kiçik görünsə də, onun adekvatlığını yalnız ümumi məbləğ əsasında qiymətləndirmək düzgün olmazdı.
Əsas məsələ vaxtı keçmiş kreditlərin, restrukturizasiya edilmiş borcların, mərhələlər üzrə təsnifləşdirilən kreditlərin və təminatsız ekspozisiyaların dinamikasıdır. Problemli kreditlərin payı artırsa, ehtiyat ayırmalarının hazırkı səviyyəsi gələcək itkiləri qarşılamaq üçün kifayət etməyə bilər.
Digər tərəfdən, ehtiyat xərclərinin aşağı olması təkbaşına kredit portfelinin sağlam olduğunu sübut etmir. Kreditlərin təsnifatı, girovların real bazar dəyəri və borcalanların ödəmə davranışı ilə bağlı göstəricilər ayrıca araşdırılmalıdır.
Bankın kredit riski hesabatında problemli kreditlərin həcmi, ehtiyatlarla əhatə olunma səviyyəsi və restrukturizasiya edilmiş kreditlər barədə məlumatlar riskin daha dəqiq qiymətləndirilməsi üçün vacibdir.
Depozitlərin strukturunda dəyişikliklər maliyyələşmə riskini artırır
Sentyabrın sonuna bankın ümumi depozit portfeli 1 milyard 91,3 milyon manat təşkil edib. İlin əvvəli ilə müqayisədə ümumi depozitlərin həcmi təxminən 3,1 milyon manat və ya 0,3% azalıb. Bununla belə, depozitlərin ayrı-ayrı kateqoriyaları üzrə fərqli dinamika müşahidə olunur.
Fiziki şəxslərin əmanətləri 930,5 milyon manatdan 945,7 milyon manata yüksələrək 1,6% artıb. Hüquqi şəxslərin depozitləri isə 163,8 milyon manatdan 145,5 milyon manata düşüb. Bu, təxminən 11,1% azalma deməkdir.
Fiziki şəxslərin əmanətlərinin artması bankın pərakəndə maliyyələşmə bazasında mövqeyinin qorunduğunu göstərir. Lakin hüquqi şəxslərin depozitlərinin azalması korporativ maliyyələşmə mənbələrinin daralması ehtimalını yaradır. Hüquqi şəxslərin depozitləri daha böyük məbləğlərdə və qısa müddətdə hərəkət edə bildiyindən, belə dəyişikliklər likvidliyin idarə edilməsində əlavə diqqət tələb edir.
Ümumi depozit portfelinin sabit qalması likvidlik böhranı demək deyil. Bununla belə, depozitlərin müddətləri, iri əmanətçilərin payı, maliyyələşmə mənbələrinin konsentrasiyası və likvid aktivlərin səviyyəsi nəzərə alınmalıdır.
Kapital artıb, lakin adekvatlıq göstəriciləri izlənilməlidir
Bankın ümumi kapitalı ilin əvvəlindəki 176,5 milyon manatdan 194,7 milyon manata yüksəlib. Artım təxminən 10,3% təşkil edib. Kapitalın artması mümkün itkiləri qarşılamaq və biznesin genişlənməsini dəstəkləmək baxımından müsbət amildir.
Bankın açıqladığı məlumatlarda məcmu kapital adekvatlığı 14,35%, birinci dərəcəli kapital adekvatlığı isə 11,69% göstərilib. Hər iki göstəricinin tənzimləyici tələbləri üstələməsi müəyyən təhlükəsizlik ehtiyatının olduğunu göstərir. Bununla belə, kapital adekvatlığını yalnız cari göstəricilərlə deyil, risklə ölçülmüş aktivlərin gələcək artımı və mümkün kredit itkiləri ilə birlikdə qiymətləndirmək lazımdır.
Kredit portfelinin sürətlə böyüməsi risklə ölçülmüş aktivlərin artımına gətirə bilər. Əgər kapitalın artımı bu dinamikanı üstələməzsə, kapital adekvatlığı əmsalları aşağı düşə bilər. Mənfəətin azalması da gələcəkdə bölüşdürülməmiş mənfəət hesabına kapitalın artırılması imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.
Beləliklə, Yelo Bankın 2026-cı ilin ilk doqquz ayının nəticələri aktivlərin, kredit portfelinin və kapitalın artdığını göstərir. Bununla belə, xalis mənfəətin 30,5% azalması, faiz xərclərinin faiz gəlirlərindən daha sürətli yüksəlməsi və hüquqi şəxslərin depozitlərinin azalması diqqət tələb edən əsas məqamlardır.
Növbəti dövrlərdə xalis faiz marjasının, problemli kreditlərin, likvidlik göstəricilərinin və kapital adekvatlığının dinamikası xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq.
Mövcud göstəricilər bankın mütləq maliyyə böhranı ilə üzləşdiyini deməyə əsas vermir. Lakin mənfəətliliyin azalması və maliyyələşmə xərclərinin yüksəlməsi davam edərsə, bankın gəlirliliyinə və riskləri qarşılamaq imkanlarına təzyiq arta bilər.
“Atəşgah” Sığortanın problemləri – Xərcləri, öhdəlikləri daha yüksək templə artır – TƏHLİL