“Ziraat Bank Azərbaycan” ASC 2026-cı ilin ilk doqquz ayını mənfəətlə başa vursa da, bankın maliyyə hesabatında diqqət yetirilməli bir sıra məqamlar var. Aktivlərin, kredit və depozit portfelinin genişlənməsi bankın bazardakı fəaliyyətinin böyüdüyünü göstərir. Bununla yanaşı, gəlirlərin artım tempi ilə xərclərin artım tempi arasında fərqin yaranması, kreditlər üzrə mümkün zərərlər üçün ehtiyatların çoxalması və maliyyələşmə mənbələrinin strukturunda dəyişikliklər bankın gələcək maliyyə dayanıqlılığı baxımından müəyyən risklər yaradır.
Bankın 30 sentyabr 2026-cı il tarixinə olan maliyyə hesabatına əsasən, onun xalis mənfəəti 20,96 milyon manat təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 14,1 faiz çoxdur. İlk baxışdan müsbət görünən bu nəticənin arxasında isə daha ətraflı araşdırılmalı maliyyə göstəriciləri dayanır.
Hesabat dövrünün sonuna bankın cəmi aktivləri 1 milyard 616,6 milyon manata çatıb. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 31 faiz artım deməkdir. Aktivlərin əsas hissəsini müştərilərə verilmiş kreditlər təşkil edir. Kredit portfelinin həcmi illik müqayisədə 29,1 faiz artaraq 924,6 milyon manata çatıb. Digər məlumat bazasında ümumi kredit portfeli 949 milyon manat göstərilir; bu fərq xalis və ümumi kredit məbləğlərinin fərqli təqdim edilməsindən irəli gəlir.
Kredit portfelinin bu qədər sürətlə genişlənməsi bankın gəlir imkanlarını artırsa da, eyni zamanda kredit risklərinin böyüməsi ehtimalını da gücləndirir. Kreditləşmənin genişlənməsi zamanı borcalanların ödəmə qabiliyyətinin, kreditlərin keyfiyyətinin və girov təminatının adekvat qiymətləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əks halda, portfelin nominal artımı gələcəkdə problemli kreditlərin çoxalması və ehtiyat ayırmalarının yüksəlməsi ilə müşayiət oluna bilər.
Bu baxımdan bankın əvvəlki hesabat dövründə qeydə alınmış problemli kredit göstəriciləri də diqqət çəkir. 2026-cı ilin ilk yarısının sonunda vaxtı keçmiş kreditlərin həcmi 117,6 milyon manat təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 83,1 faiz artım demək idi. III rüb üzrə həmin göstəricinin ayrıca dinamikası açıq məlumatlarda dəqiqləşdirilmədiyindən, problemli kreditlərin sentyabrın sonuna hansı səviyyədə olduğunu qəti şəkildə söyləmək mümkün deyil. Bununla belə, əvvəlki dövrdə qeydə alınmış kəskin artım kredit portfelinin keyfiyyətinə dair ciddi nəzarətin vacibliyini göstərir.
Kapitalı azalan, öhdəlikləri artan bank – Vaxtı keçmiş kreditlər, likvidlik və faiz riskləri də var
Gəlirlərin artımını xərclərin yüksəlməsi müşayiət edir
Bankın gəlir və xərclərinin müqayisəsi mənfəətin artımına baxmayaraq, müəyyən narahatlıq doğuran tendensiyaları üzə çıxarır. 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında bankın faiz gəlirləri 83,17 milyon manat təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 47,9 faiz çoxdur. Müştərilərə verilmiş kreditlər üzrə faiz gəlirləri isə 43,36 milyon manatdan 66,43 milyon manata yüksələrək 53,2 faiz artıb.
Lakin bankın faiz xərcləri daha sürətlə artıb. Belə ki, ötən ilin ilk doqquz ayında 24,86 milyon manat olan faiz xərcləri cari ilin eyni dövründə 42,18 milyon manata çatıb. Artım 69,7 faiz təşkil edib. Nəticədə xalis faiz gəliri 31,42 milyon manatdan 40,99 milyon manata yüksəlib. Bu göstəricidəki 30,5 faizlik artım faiz gəlirlərinin genişlənməsinə baxmayaraq, maliyyələşmə xərclərinin bankın gəlirliliyinə təzyiq göstərdiyini ortaya qoyur.
Burada xüsusilə depozitlər üzrə faiz xərclərinin dinamikası diqqət çəkir. 2026-cı ilin ilk doqquz ayında depozitlərə görə ödənilən faizlər təxminən 37 milyon manat təşkil edib. Ötən ilin eyni dövründə bu göstərici 14,59 milyon manat olub. Beləliklə, depozitlər üzrə faiz xərcləri təxminən 2,5 dəfə artıb. Bu vəziyyət bankın depozit cəlb etmək üçün daha yüksək faiz dərəcələri təklif etməsi, depozit portfelinin genişlənməsi və ya cəlb edilən vəsaitlərin strukturunun dəyişməsi ilə bağlı ola bilər. Hər bir halda, belə dinamika gələcəkdə faiz marjasının qorunmasını çətinləşdirə bilər.
Digər diqqətçəkən məqam əməliyyat xərclərinin artım tempidir. Bankın əməliyyat gəlirləri 37,9 faiz artaraq 103,68 milyon manata, əməliyyat xərcləri isə 45,7 faiz artaraq 66,96 milyon manata çatıb. Başqa sözlə, xərclərin artım tempi gəlirlərin artım tempini 7,8 faiz bəndi üstələyib.
Bu, bankın fəaliyyətinin genişlənməsi ilə yanaşı, inzibati, əməkhaqqı, texniki və digər əməliyyat xərclərinin də yüksəldiyini göstərir. Əməliyyat xərclərinin gəlirlərdən daha sürətlə artması uzunmüddətli perspektivdə səmərəliliyə mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə kredit portfelinin genişlənməsinin yaratdığı əlavə gəlirlərin bir hissəsinin artan əməliyyat xərcləri hesabına itirilməsi bankın gəlirlilik potensialını məhdudlaşdıra bilər.
Nəticədə bankın əməliyyat mənfəəti 25,6 faiz artaraq 36,72 milyon manata çatsa da, vergidən əvvəlki mənfəətin artımı 12,5 faizlə məhdudlaşıb və 26,43 milyon manat təşkil edib. Xalis mənfəətin artımının da 14,1 faiz olması gəlirlərin yüksəlməsinin yekun maliyyə nəticələrində eyni sürətlə əks olunmadığını göstərir.
Poblemli kreditlər
Bankın maliyyə hesabatında diqqət çəkən digər mühüm məsələ kreditlər üzrə mümkün zərərlərin qarşılanması üçün ayrılan ehtiyatların artmasıdır. 2026-cı il sentyabrın 30-na kreditlər üzrə məqsədli ehtiyatların həcmi 24,47 milyon manat təşkil edib. Bu, ilin əvvəlindəki 15,73 milyon manatla müqayisədə 55,6 faiz çoxdur.
Mənfəət hesabatında kredit itkiləri üzrə ehtiyat ayırmaları da əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Belə ki, ötən ilin ilk doqquz ayında 4,68 milyon manat olan bu göstərici cari ilin eyni dövründə 10,75 milyon manata yüksəlib. Artım təxminən 129,7 faizdir. Bu, kredit portfelinin böyüməsi ilə yanaşı, onun mümkün risklərinin də artdığını göstərən mühüm siqnaldır.
Digər tərəfdən, bankın vaxtı keçmiş kreditlərinin həcminin 48 milyon manatı ötməsi də diqqətə alınmalıdır. Bu məbləğ ümumi kredit portfelinin təxminən 5 faizinə bərabərdir. Beləliklə, bankın kredit portfelində problemli və ya gecikmədə olan borcların mövcudluğu gələcəkdə əlavə ehtiyat yaradılması zərurətini ortaya çıxara bilər.
Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, kredit portfelinin genişlənməsi avtomatik olaraq aktivlərin keyfiyyətinin yaxşılaşması demək deyil. Əksinə, kreditlərin verilmə sürəti ilə onların geri qaytarılma qabiliyyəti arasında tarazlığın qorunması bankın gələcək maliyyə nəticələri üçün həlledici olacaq. Xüsusilə biznes kreditlərinin böyük paya malik olması ayrı-ayrı iri borcalanların maliyyə vəziyyətindəki dəyişikliklərin bankın kredit portfelinə təsirini artırır.
Depozitlərin strukturu
Bankın depozit portfelinin həcmi 2025-ci ilin sonundakı 682,7 milyon manatdan 2026-cı il sentyabrın 30-na 874,1 milyon manata yüksəlib. Artım 28 faiz və ya 191,4 milyon manat təşkil edib. İlk baxışdan bu, bankın maliyyələşmə imkanlarının genişlənməsi baxımından müsbət göstəricidir. Lakin depozitlərin strukturuna nəzər saldıqda müəyyən risklər görünür.
Belə ki, hüquqi şəxslərin tələbli depozitləri 312,71 milyon manatdan 435,24 milyon manata yüksələrək 39,2 faiz artıb. Hüquqi şəxslərin müddətli depozitləri isə 178,07 milyon manatdan 233,92 milyon manata çatıb. Beləliklə, korporativ müştərilərin ümumi depozitləri təxminən 669,2 milyon manat təşkil edib ki, bu da bankın depozit portfelinin 76,6 faizinə yaxındır.
Fiziki şəxslərin depozitləri isə daha zəif dinamika nümayiş etdirib. Əhalinin tələbli depozitləri 39,72 milyon manatdan 34,45 milyon manata düşərək 13,3 faiz azalıb. Müddətli depozitlər 12 faiz artsa da, onların ümumi məbləği 170,49 milyon manat təşkil edib. Bu göstəricilər əhalinin bankda saxladığı vəsaitlərin strukturunda tələbli depozitlərin payının azaldığını göstərir.
Korporativ depozitlərin yüksək payı özlüyündə problem hesab edilməsə də, bankın maliyyələşmə mənbələrinin müəyyən müştəri qruplarından asılılığını artırır. Hüquqi şəxslərin vəsaitləri, xüsusilə tələbli depozitlər qısa müddətdə geri çəkilə və ya başqa maliyyə institutlarına yönəldilə bilər. Belə halda bankın likvidliyinin qorunması üçün əlavə resurslara ehtiyac yarana bilər.
Bu səbəbdən depozit portfelinin yalnız həcminin deyil, həm də müştərilər üzrə təmərküzləşməsinin, vəsaitlərin müddət strukturunun və maliyyələşmə dəyərinin izlənilməsi vacibdir.
Bankın kapital vəziyyəti hesabatda müsbət qiymətləndirilə biləcək istiqamətlərdəndir. 2026-cı il sentyabrın 30-na balans kapitalı 183,25 milyon manat təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 18,7 faiz artım deməkdir. Bununla belə, kapitalın artım tempi aktivlərin 31 faizlik artımından aşağıdır. Bu fərq bankın gələcəkdə kapital bazasını daha sürətlə genişləndirməsinə ehtiyac yarada bilər.
Bankın kapital hesabatına əsasən, tutulmalardan sonra məcmu kapital 173,31 milyon manat, risk dərəcəsi üzrə ölçülmüş aktivlər isə 1 milyard 225,4 milyon manat təşkil edib. Əsas kapitalın adekvatlıq əmsalı 11,32 faiz, məcmu kapitalın adekvatlıq əmsalı isə 14,14 faiz olub. Müqayisə üçün, bankın təqdim etdiyi məlumatlarda sistem əhəmiyyətli olmayan banklar üçün müvafiq minimum tələblər 5,5 və 10,5 faiz göstərilib. Beləliklə, bank hər iki göstərici üzrə minimum normativləri üstələyir.
Lakin kapital adekvatlığının normativlərdən yüksək olması kredit risklərinin artması fonunda ehtiyatlı yanaşma zərurətini aradan qaldırmır. Problemli kreditlərin çoxalması, əlavə ehtiyat ayırmalarının yaradılması və aktivlərin risk çəkisinin yüksəlməsi kapital göstəricilərinə gələcəkdə təzyiq göstərə bilər. Buna görə bankın kredit portfelinin genişlənməsi ilə kapital bazasının artımı arasında tarazlığın qorunması vacibdir.
“Atəşgah” Sığortanın problemləri – Xərcləri, öhdəlikləri daha yüksək templə artır – TƏHLİL
Aktivlərin strukturunda dəyişikliklər
Hesabatda diqqət çəkən başqa bir məqam bankın aktivlərinin yerləşdirilməsində baş verən dəyişikliklərdir. İlin əvvəlində banklararası depozitlərin həcmi 376,1 milyon manat olduğu halda, sentyabrın sonuna bu göstərici 461,47 milyon manata yüksəlib. Azərbaycan Mərkəzi Bankındakı müxbir hesabın qalığı da 25,27 milyon manatdan 69,87 milyon manata çatıb.
Bunun əksinə olaraq, bankın qiymətli kağızlarının balans dəyəri 95,37 milyon manatdan 31,39 milyon manata düşüb. Bu, qiymətli kağızlar portfelinin təxminən üçdə iki azaldığını göstərir. Aktivlərin bu istiqamətdə yenidən bölüşdürülməsinin səbəbləri hesabat məlumatlarından tam aydın olmasa da, bankın investisiya portfelinin əvvəlki dövrlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə kiçildiyi görünür.
Banklararası depozitlərin və Mərkəzi Bankdakı vəsaitlərin artması likvidlik baxımından müsbət qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, vəsaitlərin hansı müddətə yerləşdirilməsi, gəlirliliyi və qarşı tərəf riskləri də nəzərə alınmalıdır. Digər tərəfdən, qiymətli kağızların azalması bankın likvid aktivlərinin strukturuna təsir edə bilər. Bu səbəbdən aktivlərin gəlirliliyi ilə likvidlik arasında optimal tarazlığın qorunması vacibdir.
Bankın gələcək fəaliyyəti üçün əsas çağırışlar
“Ziraat Bank Azərbaycan”ın 2026-cı ilin ilk doqquz ayı üzrə maliyyə nəticələri bankın fəaliyyətinin genişləndiyini və gəlir əldə etmək imkanlarının artdığını göstərir. Aktivlərin 1,62 milyard manata, kredit portfelinin 949 milyon manata, depozitlərin isə 874 milyon manata çatması bankın maliyyə bazarındakı mövqeyinin möhkəmləndiyini göstərən göstəricilərdir. Xalis mənfəətin 21 milyon manata yaxınlaşması da müsbət nəticədir.
Lakin hesabatın detallı təhlili göstərir ki, bu artım bir sıra risklərlə müşayiət olunur. İlk növbədə, faiz xərclərinin faiz gəlirlərindən daha sürətlə yüksəlməsi, əməliyyat xərclərinin artım tempinin gəlirləri üstələməsi və kreditlər üzrə ehtiyat ayırmalarının iki dəfədən çox artması bankın gəlirliliyinin keyfiyyəti ilə bağlı suallar yaradır. Problemli kreditlərin ümumi portfeldə təxminən 5 faizlik paya malik olması da diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Digər mühüm məsələ depozit portfelinin strukturudur. Korporativ müştərilərin vəsaitlərinin ümumi depozitlərdə yüksək paya malik olması bankı iri şirkətlərin maliyyə qərarlarından daha çox asılı vəziyyətə gətirə bilər. Əhalinin tələbli depozitlərinin azalması isə pərakəndə maliyyələşmə bazasında diqqətəlayiq tendensiyadır.
Gələcək dövrdə bankın fəaliyyətinin uğuru yalnız aktivlərin və kreditlərin artımı ilə deyil, həmin artımın nə dərəcədə keyfiyyətli və gəlirli olması ilə ölçüləcək. Əgər kredit risklərinin və maliyyələşmə xərclərinin artımını nəzarətdə saxlamaq mümkün olmasa, hazırkı mənfəət artımının davamlılığının təmin edilməsi çətinləşə bilər.
“PAŞA Sığorta”nın mənfəəti 10 faizdən çox azalıb, öhdəlikləri 40 faizdən çox artıb – TƏHLİL